సెన్సార్‌ చిక్కులు మిమ్మల్ని చాలా ఇబ్బందిపెట్టినట్లున్నాయి?
ఇలాంటి చిక్కులు ఎదురైతే ఇబ్బంది తప్పదు కదా. ఈ విషయంలో నేను తెలంగాణ ప్రజలకు కృతజ్ఞతలు చెప్పాలి. ఇది మా సినిమా అంటూ ప్రతి ఒక్కరూ ముందుకొచ్చారు. ఆందోళనలు నిర్వహించి మద్దతుగా నిలిచారు. వారి పోరాటం ఫలితంగానే ఈ సినిమా ప్రేక్షకుల ముందుకొస్తోంది.

సెన్సార్‌వాళ్లు కొన్ని సన్నివేశాలకు కత్తెర వేశారట. దాని ప్రభావం సినిమాపై ఏ మేరకు ఉంటుంది?
కొన్ని సన్నివేశాలపై అభ్యంతరాలు లేవనెత్తారు. కొన్నింటిని తొలగించాలని అడిగారు. దానికి మేం ఒప్పుకోవడంతో సమస్య పరిష్కారమైంది. సినిమాపై వాటి ప్రభావం ఉండదు.

కేవలం పోరాటాన్ని మాత్రమే తెరపై చూపిస్తున్నారా?
సామాజిక బాధ్యతతో కూడిన ఉద్యమ నేపథ్యంతో రూపుదిద్దుకొన్న చిత్రమిది. అయితే ఇందులో కుటుంబం, ప్రేమ, త్యాగం, జ్ఞానం, యుద్ధం… ఇలా అన్నీ ఉంటాయి. తెలంగాణ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, కళలు, కులవృత్తులు… ఇలా పలు సామాజిక అంశాలకూ సినిమాలో ప్రాధాన్యం ఉంది.

తెలంగాణ ఉద్యమానికున్న చరిత్ర సుదీర్ఘమైనది. ఇందులో ఏయే అంశాలను స్పృశించారు?
మనకు స్వాతంత్య్రం వచ్చినప్పటి నుంచి నేటి వరకు జరిగిన, జరుగుతున్న ఉద్యమాన్ని ఈ చిత్రంలో చూడొచ్చు. అయితే 1948 నుంచి 2009 వరకు జరిగిన పోరాటం పదిశాతం ఉంటే, 2009 నుంచి నేటి వరకు జరిగిన ఉద్యమాన్ని యధార్థంగా చూపే ప్రయత్నం చేశాం.

మూడు ప్రాంతాలనీ ప్రభావితం చేస్తున్న సున్నితమైన అంశమిది. మిగిలిన ప్రాంతాల వారికీ మీ కథాంశం నచ్చుతుందా?
ఇది ప్రజలను గాయపరిచే చిత్రం ఎంతమాత్రం కాదు. వాళ్లను మభ్యపెట్టి దోచుకొంటున్న నాయకులే ఇందులో విలన్‌లు. ఆంధ్ర, తెలంగాణ, రాయలసీమ… ఇలా ప్రాంతాలు ఏవైనా అక్కడి ప్రజలకు కళారూపంలో ఒక సమాచారాన్ని ఇచ్చే ప్రయత్నం చేశాం.

జగపతిబాబును కథానాయకుడిగా ఎంచుకోవడానికి కారణమేమిటి?
పోరుబాటలో పయనించి అమరుడయ్యే ఒక ఉద్యమకారుడి పాత్ర ఆయనది. ఆ పాత్రకి జగపతిబాబు అయితేనే న్యాయం చేస్తారనిపించింది. కథ వివరించగానే ఆయన ఒప్పుకొన్నారు. కవికి, కళాకారుడికి కుల, మత, ప్రాంత బేధాలుండవని నిరూపించారు.

తెలంగాణ పోరులో ఎంతోమంది అమరులయ్యారు. జగపతిబాబు పోషించిన పాత్రకు స్ఫూర్తి ఎవరు?
బందగి గోపన్న అనే పాత్రలో జగపతిబాబు నటించారు. తెలంగాణ పోరాటానికి గుర్తుగా ఒక తండ్రి తన కొడుక్కి పెట్టుకొన్న పేరు అది. బందగి అంటే ఒక ముస్లిమ్‌, గోపన్న హిందువు. ముఖ్యంగా కులమత బేధాలు లేని చరిత్ర తెలంగాణ పోరాటానిది. అదే విషయాన్ని ఆ పాత్ర ద్వారా చెప్పే ప్రయత్నం చేశాం.

కథలో పోరాటంతోపాటు, ప్రేమ కూడా ఉందన్నారు. సినిమాకి వాణిజ్య విలువలు అద్దే ప్రయత్నమా?
నేటి తరానికి అద్దం పట్టే కథ అది. దాన్ని కూడా ఉద్యమంలో భాగంగానే చూపించాం. చదువు, కెరీర్‌, ప్రేమ… ఇలా ఎవరికి వారు వ్యక్తిగత జీవితాలతో ముందుకెళుతున్న తరుణంలోనూ పోరాటంలో భాగస్వాములైన వైనాన్ని సినిమాలో చూపించాం.

కేసీఆర్‌తో పాట రాయించాలన్న ఆలోచన ఎలా వచ్చింది?
ఆయన రాసిన గారడి చేస్తుండ్రు.. అనే పాట శ్రోతలకి నచ్చింది. ధూం ధాం కార్యక్రమంలో భాగంగా కేసీఆర్‌ కొన్ని పాటలు రాశారు. అవి విన్నాక… ఆయనతో ఓ పాట రాయించుకోవాలనే ఆలోచన కలిగింది.

తెలంగాణ సాయుధ పోరాటంపై సినిమా తీయాలన్నది నా చిరకాల కోరిక. అది నా మనస్సులో అలాగే వుండిపోయింది. పది సంవత్సరాల క్రితం దానిని సెట్స్‌మీదికి తీసుకురావాలని బలంగా అనుకున్నాను. అదే నేపథ్యంతో స్క్రిప్ట్ సిద్ధం చేసుకునే ప్రయత్నాలు మొదలుపెట్టాను. కొన్నాళ్లకు స్క్రిప్ట్ వర్క్ కూడా పూర్తయ్యింది. పెద్ద బేనర్ ఒకటి అనుకున్నాను. దాంతో పాటు ఒక ప్రముఖ హీరోను ఊహించుకున్నాను. కారణాలేవైనా తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం సెట్స్ మీదకు వెళ్లలేదు. డిసెంబరు 29న చౌటుప్పల్‌లో జరిగిన శ్రీకాంతాచారి సంస్మరణసభకు వెళ్లినపుడు నడుస్తున్న తెలంగాణ చరిత్ర ఆధారంగా సినిమా తీయాలనిపించింది. ఆ క్షణంలోనే జై బోలో తెలంగాణ సినిమా మనసులో రూపుదిద్దుకుంది. ప్రకటన చేశానే కానీ ఆ తరువాత సినిమా పరిశ్రమలోకి నడచివచ్చిన దారి గుర్తొచ్చింది. ఆలోచనల్లో పడ్డాను.

****

మాది నల్గొండజిల్లా చిరుమర్తి గ్రామం. ఇంట్లో మధ్యతరగతి వాసనలు. చదువు అంతంత మాత్రం. రెగ్యులర్ చదువుకంటే సాహిత్యపుస్తకాలపై ఆసక్తి వుండేది. పాలిటెక్నిక్ మధ్యలో ఆపేశాను. నటుడు, దర్శకుడు ప్రభాకర్‌రెడ్డిది మా పక్క ఊరే. బతుకమ్మ, సంక్రాంతి పండగల సమయంలో ఆయన కనిపిస్తుండేవారు. కొంతమంది దగ్గర ప్రభాకర్ రెడ్డి గురించి విన్నాను. సినిమాల గురించి నా ఆసక్తి ఆయనకు చెప్పాను. 1984లో హైదరాబాద్ వచ్చేశాను. ప్రభాకర్ రెడ్డి దగ్గర అసిస్టెంట్‌గా చేరాను. దాదాపు పదమూడు సంవత్సరాలు అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశాను.

ప్రభాకర్‌రెడ్డి తరువాత బి. భాస్కరరావు, ఇ.వి.వి సత్యనారాయణ, ఎ.కోదండరామిరెడ్డి, కృష్ణారెడ్డిల వద్ద పని చేశాక 1997లో ఎన్‌కౌంటర్ సినిమాతో దర్శకుడినయ్యాను. సాధారణంగా తొలిసినిమాలో ఎవరూ రిస్కు చేయరు. ప్రేమ, కామెడీ, ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ ట్రాక్‌లెంచుకుంటారు. కానీ నేను పెరిగిన పరిస్థితులు, మధ్యతరగతి బతుకుల్లోని కష్టాలు, బాధలు, కన్నీళ్లు, ఆశలు వీటన్నిటితో ఎన్‌కౌంటర్ తీశాను. దానికి పేరొచ్చింది. ఆ తరువాత వరుసగా ఆఫర్లు వచ్చాయి. శ్రీరాములయ్య, యమజాతకుడు, జయంమనదేరా, భద్రాచలం, ఆయుధం, రామ్ వరకు సినిమాలు చేసుకుంటూ వెళ్లాను. మధ్యలో ఒక కన్నడ సినిమా చేశాను. నా సినిమాల్లో కొత్తవారిని పరిచయం చేశాను.

అలా నేను పరిచయం చేసిన పాటల రచయితలే దాదాపు 15 నుంచి 20 మంది వరకు వున్నారు. ఇలాంటి పరిస్థితిలో లైఫ్ వెరీ కూల్. పేరుంది,క్రియేటివిటీ వుంది. కొత్త టెక్నాలజీని అప్‌డేట్ చేసుకునే శక్తి వుంది. ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్‌తో ముందుకెళ్లవచ్చు. సక్సెస్ రేటు మరింత పెంచుకోవచ్చు. కానీ నేను పుట్టిపెరిగిన తెలంగాణ నెత్తురోడుతున్న పరిస్థితులు నన్ను నిలువనీయలేదు. బహుశా లోలోపల ఇంకిపోయిన ఆ ఆవేదనే నాతో జై బోలో తెలంగాణ ప్రకటన చేయించింది.

****

కళాకారునిగా నా తెలంగాణ ఉద్యమానికి ఏదో ఒకటి చేయాలి అనుకున్నాను. కాని ఆ నిర్ణయంతో మొత్తం సినిమా జీవితాన్ని త్యాగం చేస్తున్నట్టే అనిపించింది. నిర్మాతలెవరూ ముందుకు రాలేదు. ఏవో తిప్పలుపడి నేనే తీసినా సినిమా ఫెయిలైతే పరిస్థితి ఎలా వుంటుందో? ఊహించడమే కష్టం. సినిమాకు తెలంగాణ పేరు పెట్టుకున్నాను కాబట్టి మిగతావారు చాన్స్‌లు ఇవ్వకపోవచ్చు.

వాళ్ల కారణాలు వాళ్లకుంటాయి. ఎందుకంటే నాపై తెలంగాణ ముద్ర పడుతుంది. అవకాశం ఇవ్వాలంటే ఎన్నో లెక్కలు. ఇవన్నీ ఒక వైపు కంటి ముందు పరిస్థితులు మరోవైపు. గత ఏడాది డిసెంబరు తొమ్మిది తరువాత తెలంగాణలో ఒకరని కాదు, చేతివృత్తుల వాళ్లు, కులవృత్తుల వాళ్లు, సంఘాల వాళ్లు అందరూ జై తెలంగాణ అంటున్నారు. రోడ్లెక్కుతున్నారు. చివరకు బిచ్చగాళ్లు సైతం ఒక జె.ఎ.సిగా ఏర్పడి బ్యానర్లు పట్టుకున్నారు. ఇక విద్యార్థుల త్యాగాలు మాటల్లో చెప్పలేనివి. వీటన్నిటినీ గుండెతో విన్నాను. కళ్లారా చూశాను. అందుకే ఎన్ని కష్టాలు ఎదురైనా కళాకారునిగా నా బాధ్యత నిర్వర్తించాలనుకున్నాను. సర్వం ఒడ్డాను. జై బోలో తెలంగాణ సినిమా నిర్మించడానికి సిద్ధపడ్డాను.

****

కళకు మతం లేదు. కులం లేదు. ప్రాంతీయతత్వం అంతకంటే లేదు. ఇవన్నీ వుంటే ఈరోజు జై బోలో తెలంగాణ పాటలు సీమాంధ్ర లో వినిపించకపోవాలి. కానీ అక్కడ కూడా ఈ సినిమా ఆడియో పెద్ద సక్సెస్. సినిమాలో తొంభైశాతం నూతన నటీనటులు, పదిశాతం పాతనటులు -జై బోలో తెలంగాణ తొలినాటి లక్ష్యాల్లో ఇదీ ఒకటి. సినిమాలో ముఖ్య పాత్రకోసం ప్రముఖ నటుడిని పెట్టుకోవాలనీ, హీరో తల్లి పాత్రలో షబనాఆజ్మీ వంటి పేరున్న నటితో నటింపజేయాలనుకున్నాను. తొంభైశాతం కొత్తనటుల్లో డెభ్బైశాతం మంది తెలంగాణ ప్రాంతం వారు వున్నారు. మిగతా ఇరవై శాతం ఇతర ప్రాంత నటులున్నారు.

సినిమాల్లో అవకాశాల కోసం తిరిగే వారికి ప్రాధాన్యతనిచ్చాను. సినిమాలో వచ్చిన సాహిత్యమంతా తెలంగాణ ప్రాంతం వారు అందించినదే. ఈ సినిమాకు రాసిన వారు, పాడిన వారు అందరూ తెలంగాణ వారే. ఈ విషయంలో వాళ్లతోనే రాయించాలనీ, పాడించాలనీ రూలేమీ పెట్టుకోలేదు. అదే కాకతాళీయంగా జరిగింది. ముందే ప్రకటించినట్టు ముఖ్యపాత్రకోసం జగపతిబాబును ఎంచుకున్నాను. దీనికన్నా ముందు స్క్రిప్ట్ వర్క్ జరగాలి. కథ తయారు కావాలి. ఇలాంటి సినిమా నిర్మాణంలో అది చాలా పెద్ద పని. పకడ్బందీగా జరగాల్సిన పని.

****

శ్రీకృష్ణకమిటీ రిపోర్ట్ 2010 డిసెంబరులో వస్తుంది. ఇది ముందే తెలిసిన విషయం. అందువలన కమిటీ రిపోర్టుకు ముందే సినిమాను విడుదల చేయాలనుకున్నాను. స్క్రిప్ట్‌ను చాలా మందికి చెప్పాను. మార్చిలో షూటింగ్ మొదలుపెట్టాము. అప్పుడే సమస్యలు మొదలయ్యాయి. ఉద్యమం కొనసాగుతున్న దశలోనే దానికి సమాంతరంగా నిర్మితమైన అరుదైన సినిమా ఇది. అందువలన జరుగుతున్న పరిణామాలను విస్మరించలేని పరిస్థితి. ఇంకోవైపు వాటన్నిటినీ ఏకరువుపెడితే ఇదో డాక్యుమెంటరీ అయిపోతుంది. ఈ రెండింటికి మధ్యస్థంగా ఉండాలనుకున్నాను.

దీంతో షూటింగ్ జరుగుతున్నంతకాలం స్క్రిప్ట్‌ను మార్చుకుంటూనే, ఎప్పటికప్పుడు ఫ్రెష్‌నెస్ తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించాను( సినిమా ఇంకా విడుదల కానందువల్ల సీన్స్‌లో జరిగిన మార్పులు, చేర్పులు గురించి చెప్పడానికి ఆయన ఇష్టపడలేదు). ఈ ప్రభావం షూటింగ్‌పై పడింది. సాధారణంగా ఏ సినిమా షూటింగ్‌లోనైనా మధ్యాహ్నం ఒంటిగంటకు భోజన విరామం. కానీ జై బోలో తెలంగాణ షూటింగ్‌లో మాత్రం పని పూర్తయ్యాకే తిండి. సెట్‌లో మూడ్ అలా ఉండేది. నటీ నటుల నుంచి లైట్‌మన్ వరకు అందరూ ఎంతగానో సహకరించారు. కె.సి.ఆర్ నుంచి గద్దర్ వరకు పాటల రచయితలందరూ పాటలు రాసిచ్చారు. ఒక్కోపాటకు ఒక్కో ప్రత్యేకత వుంది.

ఒకటి జీవితాన్ని చెబుతుంది. మరొకటి ప్రేమను, ఇంకో పాట దు:ఖాన్ని వెల్లడిస్తుంది. శ్రీకృష్ణకమిటీ నివేదిక రానే వచ్చేసింది. అందులో ఏమీ వుండదని ముందే అనుకున్నాను. ఆ విషయాన్ని కూడా సినిమా ద్వారా ముందుగానే చెప్పాలనుకున్నాను. కానీ సినిమా ఆ లోగా విడుదల చేయలేకపోయాను. 2010 మార్చి నుంచి నవంబరు వరకు షూటింగ్ కొనసాగింది. ఇవన్నీ దాటుకుంటూ చివరకు సెన్సార్‌బోర్డు గడపతొక్కినప్పుడు ఎదురైన అనుభవంతో ఊపిరాడలేదు.

****

కథ రాస్తున్నప్పుడు ఎన్ని వందల సార్లు ఏడ్చానో నాకే తెలుసు. సన్నివేశాలు తలచుకున్నప్పుడు కన్నీళ్లు ఆగేవికావు. సినిమా నిర్మాణానికి ఎన్నో కష్టాలు. ఇంకెన్నో ఆర్థిక ఇబ్బందులు. నా మొత్తం కెరీర్‌ను పణం పెట్టి తీసిన సినిమా ఇది. ఎలా చూసినా ఈ సినిమా నా జీవితం. నా భవిష్యత్ నిర్ణయించేది కూడా ఇదే. ఇవన్నీ ఎవరికీ చెప్పుకోలేనివి. ఆ తడి ఎన్నటికీ ఆరదు. ఆ ఫైర్ సినిమా జనంలోకి వెళ్లేదాకా ఆగదు. కానీ సెన్సార్‌బోర్డు సినిమా విడుదలకు నిరాకరించినపుడు నిలువెల్లా కంపించిపోయాను. ఎంతో మనస్తాపానికి గురయ్యాను. జై బోలో తెలంగాణ కేవలం సినిమా కాదు.

తెలంగాణ ఉద్యమానికి హృదయం. ఒక ఊపిరి. శ్వాస. దాన్నిప్పుడు ఆపేస్తున్నారు. ఏం చేయాలో తోచలేదు. ఎంతో మంది కళాకారులు, విద్యార్థులు, సంఘాలవాళ్లు వీళ్లంతా దన్నుగా నిలిచారు. లాయర్లు అరెస్టయ్యారు. సినిమా తీశాక నీ పని అయిపోయింది. మేమే చూసుకుంటాం అంటూ ధైర్యం చెప్పారు. కొందరైతే మరొకడుగు ముందుకువేసి ప్రింటులు పంపిస్తే థియేటర్స్‌లో ప్రదర్శిస్తామని ముందుకొచ్చారు. మొత్తానికి కొన్ని సీన్స్ తొలగింపుతో సెన్సార్‌బోర్డు ఎ సర్టిఫికెట్ ఇచ్చింది. నా గమ్యానికి కాస్త చేరువగా వచ్చాను. శుభం కార్డు పడటానికి మాత్రం ఇంకా సమయం వుంది.

****

సెన్సార్‌బోర్డు సభ్యులు మినహాయిస్తే జై బోలో తెలంగాణను చూసింది కె.సి.ఆర్ ఒక్కరే. సినిమాలో మూడు సీన్స్ దగ్గర ఆయన ఏడ్చేశారు. తెలంగాణ దు:ఖాన్ని చెప్పుకునే సినిమా ఇది. తన బాధను వెల్లడిస్తుంది. గుండెమీద కాలుతున్న కుంపట్లను చూపుతుంది. తన కష్టాలను చెప్పుకుంటుంది. అంతేగానీ ఎవరి మనసుల్నీ కష్టపెట్టదు. తన అవమానాల్ని కళ్లముందు పెడుతుంది. ఎవరినీ అవమానించదు. ఈ సినిమాకు ఆ అవసరం లేదు. ఒక మంచి సినిమాగా అందరినీ మెప్పిస్తుంది.

పూర్తిపేరు: నిమ్మల శంకర్
అమ్మానాన్న: గురవయ్య, సక్కుబాయమ్మ
కుటుంబం: భార్య మాధవి, ఇద్దరు పిల్లలు
చదువు: పాలిటెక్నిక్
దర్శకత్వం చేసిన సినిమాలు: ఇప్పటివరకు తెలుగులో ఆరు, కన్నడంలో ఒకటి
అవార్డులు: 2000 సంవత్సరంలో జయంమనదేరా సినిమా రెండు నందులు గెలుచుకుంది. వీటితోపాటు ఎపిసినీగోయర్స్ అసోషియేషన్ ప్రకటించిన అవార్డులు, మానిక్‌చందర్ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు దక్కాయి.

Activists have not only filed a petition but are also mobilising people from districts to do the same and have set a target of 200 RTI applications that they would mobilise. Ten RTI petitions have already been filed from Warangal alone. “We want them to share the contents of the committee recommendations with us before politicians get to look at it,” said Rakesh Reddy Dubbudu, activist, who filed his application under the special clause listed under Section 7(1) of the RTI Act. According to the listed clause, any information which has the potential to affect lives and liberty of people at large, must be provided within 48 hours of the receipt of the request petition.

“The committee recommendations definitely concerns the life and liberty of the masses who have been actively involved in the movement. Therefore we, as citizens of the country, are better suited to get a copy of the submitted recommendations ahead of the politicians,” said Dubbudu. If the activists do get a response to their petition in 48 hours (by Monday), they plan to circulate the content among the masses.

Filed with an objective to put to rest the speculations about the formation of a new state as is currently doing the rounds, this application can however be turned down by the PIO if he so decides. “If he thinks that this information does not hold enough ground, then it can be turned down, but the onus is on him to prove the same,” said another RTI activist. Activists are hoping that the ministry’s office will follow the RTI Act in letter and spirit and thereby furnish information under this special clause. Further, they argue that since the committee has worked with public money, it is then justified that people know what the contents of the report are.

RTI activists have also asked non-resident Indians to file similar applications in the Indian embassies located in their respective countries.

(Courtesy: TOI)

* * *

Important Links to RTI in USA

• Washington DC Embassy, Right To Information Act (RTI)
  http://www.indianembassy.org/right-to-information.php
• New York Consulate, Right To Information Act (RTI)
  http://www.indiacgny.org/php/showNews.php?linkid=237&newsid=369
• Chicago Consulate, Right To Information Act (RTI)
  http://chicago.indianconsulate.com/RTI_ACT/RTI_Act.html
• San Francisco Consulate (RTI)
  http://www.cgisf.org/RTI.html
• Houston, TX
  http://www.cgihouston.org

- – * – -

• Rakesh Dubbudus Blog for more info on RTI
  http://rakesh-will-do-it.blogspot.com
• Right to Information Act (India)
  http://rti.gov.in/

- పరవస్తు లోకేశ్వర్

ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం షష్టిపూర్తి చేసుకున్నది. మూడు తరాల పోరాటం. మూడు దశలుగా కొనసాగుతున్న పోరాటం. దీని మూలాలు 1948 సెప్టెంబర్‌లో జరిగిన పోలీస్ యాక్షన్‌లో ఉన్నాయి. మిలటరీతోపాటు ఆంధ్ర ప్రాంతం నుండి వచ్చిన మద్రాసు ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, అధికారుల స్వార్థ పూరిత ధోరణులకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమ బీజాలు మొలకెత్తి 1952 సెప్టెంబర్ నాటికి ‘గైర్ ముల్కీ గోబ్యాక్’ మొదటి దశ ఉద్యమం ప్రారంభమై ఆ నాటి పోలీసు కాల్పులలో 18 మంది విద్యార్థులు, పౌరులు చనిపోయారు. ఈ మొదటి దశ ఉద్యమం 1956 నవంబర్ ఆంధ్రప్రదేశ్ అవతరణకు ముందే జరగడం గమనార్హం. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రావతరణ జరిగిన తర్వాత 13 సంవత్సరాలకే 1969లో ‘జై తెలంగాణ’ ఉద్యమం పునఃప్రారంభమై, యావత్ తెలంగాణ అగ్నిగుండంగా మారి పోలీసు కాల్పులలో 370 మంది విద్యార్థులు, ప్రజలు అమరులైనారు. అది కూడా అనేకానేక కారణాల వలన చల్లబడి నివురు గప్పిన నిప్పులా మిన్నకుండి మళ్లీ 1995-96 ప్రాం తాలలో ‘ఫీనిక్స్’ పక్షిలా పునర్జన్మించింది. అదే నేటి తరం, మూడవ తరం పాల్గొంటున్న వర్తమాన పోరాటం.

జాతీయంగా చూసినా, అంతర్జాతీయంగా చూసినా తెలంగాణ పోరాటం ఒంటరి పోరాటం కాదు అస్తిత్వ పోరాటాల పరంపరలో అది అంతర్భాగం. ముందు ప్రపంచ పటం వైపు ఒకసారి దృష్టి సారిద్దాం. 1945లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత ఆసియా, ఆఫ్రికా ఖండాలలో అనేక దేశాలు స్వాతంత్య్రం సంపాదించుకున్నాయి. ఆయా జాతుల విముక్తి అనంతరం, వాటి ప్రత్యేకతలు, భిన్నత్వాల కారణంగా స్వాతంత్య్రానంతరం ఆ దేశాలలో ఉపజాతుల పోరాటాలు ప్రారంభమైనాయి. ఇవన్నీ అస్తిత్వ, ఆత్మగౌరవ, స్వాభిమాన, స్వయంపాలన ఉద్యమాలే. చారిత్రక, భౌగోళిక ప్రత్యేకతల వలన, భాషా సంస్కృతులు, ఆచార వ్యవహారాలు, ఆహారపు అలవాట్లు, జీవన విధానంలో భిన్నత్వం వలన ఈ ఉపజాతులు, ఉపశ్రేణులు ప్రత్యేక రాష్ట్ర లేక ప్రత్యేక దేశ నినాదాలతో ఉద్యమాలు ప్రారంభించాయి.

ప్రపంచ చరిత్ర పరిణామక్రమంలో ఇదొక అనివార్య దశ. యూరప్ ఖండంలోని యుగోస్లావియా దేశంలోని సెర్బియా, కొసావో పోరాటాలు, రష్యాలో చెచెన్యా ఉద్యమం మొదలుకొని ఆసియా ఖండంలో అతిపెద్ద దేశమైన చైనాలో టిబెట్, దక్షిణ చైనాలోని కాష్గర్, ఉర్మిక్, గోల్ముడ్ ప్రాంతాలలో జరుగుతున్న ఉద్యమాలు, శ్రీలంకలో తమిళుల ఉద్యమాలు, పాకిస్థాన్‌లో వజీరిస్థాన్, ఫక్తూనిస్థాన్, బెలూచిస్థాన్ పోరాటాలు, మధ్య ఆసియాలో కిర్గిజ్ జాతి ప్రజలకు ఉజ్జెక్ జాతి ప్రజలకు మధ్య జరుగుతున్న ఘర్షణలు వంటివన్నీ జాతులు ఉపజాతుల మధ్య అస్తిత్వం, ఆత్మగౌరవం, స్వయంపాలన, సహజ వనరులపై ఆధిపత్యం కోసం జరుగుతున్న ఉద్యమాలే. ఈ విశాల విశ్వదృష్టి నుంచి ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని పరిశీలించాల్సి ఉంది.

ప్రస్తుతం మన దేశంలో తెలంగాణతో సహా విదర్భ, బుందేల్‌ఖండ్ హరితప్రదేశ్, కూచ్ బిహార్, గూర్ఖాలాండ్ తదితర ప్రాంతాలు ప్రత్యేక రాష్ట్రాల కోసం ఉద్యమిస్తున్నాయి. ఇవేవీ దేశం నుండి విడిపోయే ఉద్యమాలు కాకపోగా రాజ్యాంగ పరిధిలో, చట్టబద్ధంగా, ప్రజాస్వామ్య పద్ధతులలో నడుస్తున్న శాంతియుత పోరాటాలు. వీటిని జాతీయోద్యమానికి కొనసాగింపుగా మాత్రమే పరిగణించాలి. భారత రాజ్యాంగం పీఠికలో రాజ్యాంగ నిర్మాతలు పేర్కొన్న ఆశయాలు, లక్ష్యాలు ‘న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, ప్రతి వ్యక్తికి గౌరవం’ ఆచరణలో అందనందువల్లే, వాటిని సాధించుకునేందుకు ఈ ఉద్యమాలు ఆవిర్భవించి ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి. తెలంగాణ ఉద్యమం కీలకమైన దశకు చేరుకున్న వర్తమాన సందర్భంలో జాతీయోద్యమం అనుభవాలు, గుణపాఠాల నేపథ్యంలో అధ్యయనం, పరిశీలన తప్పనిసరి.

జాతీయోద్యమంలో ‘కాంగ్రెస్ పార్టీ’ పాత్రను ముందు పరిశీలిద్దాం. నిజానికి కాంగ్రెస్ 1885లో ఆవిర్భవించి నాటి నుండి 1947లో స్వాతంత్య్రం సాధించేదాకా పేరుకు ఒక రాజకీయ పార్టీగా కనబడినా ఆచరణలో ‘విభిన్న భావాలు కలవారిని కలుపుకుని ఒక విశాలమైన ప్రజావేదిక’గా పని చేసింది. దాని ఏకైక లక్ష్యం ‘స్వాతంత్య్రం’. అందుకే జాతిపిత గాంధీజీ స్వాతంత్య్రం రాగానే కాంగ్రెస్‌ను రద్దుచేసి అందరూ తమతమ రాజకీయ ఆర్థిక సిద్ధాంతాలకు అనుగుణంగా రాజకీయ పార్టీలను ఏర్పాటు చేసుకోవాలని సూచించారు. కానీ ఎవరూ ఆ సలహాను పాటించక, కాంగ్రెస్ గొప్పతనాన్ని, ఘనమైన చరిత్రను వదులుకునే ఇష్టంలేక ఒక రాజకీయ పార్టీగా దాని రూపుమార్చారు. ఏదేమైనా 1947 ఆగస్టు 15 వరకు కాంగ్రెస్ ఒక ‘విశాలమైన ఉద్యమ వేదిక’ మాత్రమేనన్నది మనం మననం చేసుకోవలసిన చారిత్రక వాస్తవం.

ఈ అనుభవం ప్రాతిపదికగా తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని కూడా వివిధ రాజకీయ పార్టీల ఆధ్వర్యంలో ఎవరికి వారే విడివిడి ఉద్యమాలుగాగాక, ఒక విశాలమైన ప్రజావేదికను నిర్మించి అందరినీ కలుపుకుని భౌగోళిక తెలంగాణ సాధనే ఏకైక లక్ష్యంగా ప్రకటించి ఉమ్మడి ప్రజా ఉద్యమాన్ని కొనసాగించాలి. ఇటువంటి ఐక్య ఉద్యమానికి సీమాంధ్ర ప్రజలు, మేధావుల మద్దతును కూడగట్టాలి. రాజకీయ పార్టీలకు అతీతంగా ‘తెలంగాణ సాధన’ సమష్టి లక్ష్యంగా ఏకతాటిగా పని చేయాలి. ఇది ప్రప్రథమంగా జాతీయోద్యమం నుండి నేర్చుకోవాల్సిన గుణపాఠం.

ఇక రెండవ అంశం- ఉద్యమ స్వభావం.

ఏ దేశంలోనైనా, ఏ ఉద్యమం లోనైనా ఉద్యమాన్ని నిర్వహించే నాయకత్వ స్వభావమే ఉద్యమ స్వభావంగా స్థిరపడుతుంది. ఆ నాయకత్వపు వర్గ ప్రయోజనాలే ఉద్యమ స్వభావాన్ని నిర్ణయిస్తాయి. జాతీయోద్యమ నాయకత్వం మన దేశపు భూస్వామ్య, పెట్టుబడిదారుల ప్రయోజనాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించింది కాబట్టే, స్వాతంత్య్రానంతరం అరవై సంవత్సరాలు దాటినా స్వాతంత్య్ర ఫలాలు, ఫలితాలు అట్టడుగు పేదలకు అందటం లేదు. స్వాతంత్య్రోద్యమంలో ప్రజలు క్రింది స్థాయిలో విస్తారంగా పాల్గొని త్యాగాలు చేసినా నాయకత్వపు స్థాయిలో వారికి ఆనాడు ప్రాతినిధ్యం లేనందున ఈ నాటికీ సామాన్య ప్రజలకు ఆ ఫలాలు అందటం లేదు.
ఈ లోపం వర్తమాన తెలంగాణ ఉద్యమంలో పునరావృతం కారాదు. ప్రజల నాయకత్వంలోనే ప్రజా ఉద్యమం నడిచినపుడు, వారికి ప్రాతినిధ్యం వహించే శక్తులు రేపటి నూతన తెలంగాణలో అధికారం చేపట్టినపుడు మాత్రమే అట్టడుగు వర్గాల ప్రజల ఆర్థిక సామాజిక స్థితిగతులలో మౌలికమైన మార్పులు సంభవిస్తాయి. లేకపోతే రేపటి నాడు ఒకవేళ తెలంగాణ రాష్ట్రం సిద్ధించినా ‘కొత్త సీసాలో పాత సారా’ పరిస్థితే కొనసాగుతుంది.

మూడవ పాఠం

జాతీయోద్యమం నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన మూడవ పాఠం ప్రత్యామ్నాయ ఉద్యమాల ఆవశ్యకత. కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రధాన స్రవంతి ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించినా ప్రత్యామ్నాయ ఉద్యమాలు దేశంలో బలంగా ముంచుకొచ్చాయి. ఇవి ఆరోగ్యకరమైన పరిణామాలకు దారితీశాయే తప్ప జాతీయోద్యమాన్ని బలహీనపరచలేదు. 1905 నాటికే కాంగ్రెస్‌లో అతివాదులు, మితవాదులు భిన్న శిబిరాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించారు. 1905 బెంగాల్ విభజనతో ప్రారంభమైన ‘వందేమాతరం’ ఉద్యమం ఒకవైపు, మరోవైపు ‘జుగాంతర్’, ‘అనుశీలన సమితి’ లాంటి అతివాత విప్లవ సంస్థలు ముందుకొచ్చాయి. 1921లో చౌరీచౌరాలో హింసాత్మక సంఘటనలు జరిగిన ఫలితంగా బ్రహ్మాండంగా కొనసాగుతున్న సహాయ నిరాకరణోద్యమాన్ని గాంధీజీ హఠాత్తుగా ఆపినప్పుడు నిరాశకు గురైన ప్రజలు ఉగ్రవాద కార్యకలాపాల వైపు మళ్లారు. భగత్‌సింగ్, రాజ్‌గురు, సుఖ్‌దేవ్, చంద్రశేఖర్ ఆజాద్‌లు రంగంపైకి వచ్చారు. 1925లో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ, 1934లో కాంగ్రెస్ సోషలిస్టు పార్టీ ఉనికిలోకి వచ్చి స్వాతంత్య్రోద్యమానికి చోదక శక్తులుగా పని చేశాయి.

1969 నాటి రెండవ దశ తెలంగాణ ఉద్యమంలో విద్యార్థులు, ప్రజలు ప్రాణత్యాగం చేసిన సంగతి తెలిసిందే. కానీ ప్రస్తుత మూడవ దశలో దాదాపు 400 మంది ఆత్మహత్యలు చేసుకున్నారు. ఇదొక విషాదకర పరిస్థితి. జాతీయోద్యమంలో నిరాశా నిస్పృహలకు ప్రజలు గురైనా ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ఆవిష్కరించుకున్నారే తప్ప ఆత్మహత్యలకు పాల్పడలేదు. కానీ, వర్తమాన తెలంగాణ ఉద్యమంలో ఈ ఆత్మహత్యలు ఎందుకు జరుగుతున్నట్లు? ఇది ఏ రకమైన అమరత్వం? ఏ విధమైన వీరత్వం? దీన్ని కచ్చితంగా తెలంగాణ ఉద్యమ వైఫల్యంగానే లెక్క వేయాలి. ఉద్యమ నాయకత్వం విద్యార్థులకు యువజనులకు ఇంకా సంపూర్ణ విశ్వాసాన్ని, నమ్మకాన్ని, భరోసాను కలిగించకపోవడంవల్లే ఆటు పోట్లకు, నిరాశా నిస్పృహలకు గురై తమ ఆగ్రహాన్ని, నిరసనను ఆత్మహత్యల ద్వారా వ్యక్తం చేస్తున్నారు. వీరి తెలివితేటల్ని, శక్తియుక్తులను సాహసాల్ని నిర్మాణాత్మక ఉద్యమం వైపు మళ్లిస్తే ఈ ఆత్మహత్యలు జరగకపోయేవి. ప్రత్యామ్నాయ శక్తులు చీలికలు పేలికలుగా ఉండటం, ఒక బలమైన పాయగా లేకపోవటం, దానికి బలమైన నాయకుడు కొరవడటం ఈ దుస్థితికి దారితీసింది. తెలంగాణ సాధనకే కాదు సాధించుకున్న తెలంగాణను ఆదర్శమైన తెలంగాణగా పునర్నిర్మించుకోవటం కోసం కూడా ప్రత్యామ్నాయ ఉద్యమం, ఉద్యమ శక్తులు అవసరం.

జాతీయోద్యమాన్ని సమగ్రంగా అధ్యయనం చేసి ఆ అనుభవాల వెలుగులో ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని విజయపథం వైపు నడిపించాల్సిన గురుతర బాధ్యత సమకాలీన సంక్లిష్ట సన్నివేశంలో తెలంగాణ ఉద్యమ రథ సారథులపై ఉంది.

- పరవస్తు లోకేశ్వర్
కన్వీనర్, తెలంగాణ రచయితల జేఏసీ

ఉద్యమ నాయకత్వ మూల స్వభావమే ఉద్యమ స్వభావంగా నిర్ణయించబడి దానికి అనుగుణంగానే ఉద్యమ స్వరూపం కూడా రూపొందుతుంది. ఉద్యమ నాయకత్వ మూలస్వభావానికి ఆధారం వారి సామాజిక, ఆర్థిక వర్గ ప్రయోజనాలు. ఈ కోణం నుంచే టిఆర్ఎస్ అధినేత కేసీఆర్ ప్రకటన- ‘ఈ గడ్డ మీద పుట్టిన ప్రతి బిడ్డకూ అన్ని రకాల ఉద్యోగాలకూ, పదవులకూ అవకాశం ఉంటుంది’ అన్నది పరిశీలించాలి.

ఈ ప్రకటన ఉపరితల ఉద్దేశ్యం ముల్కీ నిబంధనలు, ఉద్యోగాలకు సంబంధించినదిగా కనిపించవచ్చు. కానీ దాని వెనుక లోలోతుల్లో రాబోయే తెలంగాణ రాష్ట్రంలో రాజకీయ, ఆర్థిక రంగాల్లో కూడా సీమాంధ్ర సంతతికి, వారి వారసులకు అవకాశాలు ఉంటాయనే సంకేతం ఇస్తూ, వారి కోసం స్నేహ హస్తాన్ని చాచడం కనిపిస్తుంది. గతంలో అనేక సందర్భాలలో కేసీఆర్ ‘తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత సీమాంద్రులు పరిశ్రమలు, వ్యాపారాలు, ఆర్థిక లావాదేవీలు కొనసాగించవచ్చు’ అంటూ హామీ ఇవ్వడాన్ని ఈ సందర్భంగా గుర్తు చేసుకోవాలి.

ఇక ఇప్పుడు పరిశ్రమల సి.ఇ.ఒ.లతో సమావేశమే కానీయండి లేదా ఆయన పుత్రుడు కె.టి.ఆర్. సీమాంధ్ర వారితో తనకు గల వ్యాపార భాగస్వామ్యం గురించి వెల్లడించడమే కానీయండి జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే రాబోయే తెలంగాణ రాష్ట్రంలో భూస్వామ్య అవశేష వర్గాల వారు సీమాంధ్ర నియోరిచ్ పెట్టుబడిదారులతో చేతులు కలిపి అన్ని రకాల పరిశ్రమలు, వ్యాపారాలతో సహా ప్రభుత్వంలోనూ, చట్టసభల్లోనూ భాగస్వాములు అవుతారని సూచనప్రాయంగా తెలుస్తుంది. ఆ ‘అపవిత్ర కలయిక’కు తెలంగాణ ప్రజల్ని మానసికంగా సిద్ధం చేస్తున్నారు.

సీమాంధ్ర పెట్టుబడిదారులు, వ్యాపార వర్గాల వారు కూడా తెలంగాణ రాష్ట్రం విషయంలో మానసికంగా సిద్ధమైనారు. అయితే హైదరాబాద్‌లో తమ ఆస్తుల్ని ఎలా కాపాడుకోవాలి, ఎలా వ్యాపారాలను కొనసాగించాలనేదే వారి ముందున్న ‘లక్ష వరహాల ప్రశ్న’. మాయల ఫకీరు ప్రాణం చిలుకలో దాగున్నట్టు వారి ఆర్థిక మూలాలన్నీ హైదరాబాద్‌లోనే ఉన్నాయి. అందువల్ల వారి ముందు రెండు ఆలోచనలు ఉన్నాయి. ఒకటి- హైదరాబాద్ నగరాన్ని కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంగా లేదా దేశ రెండవ రాజధానిగా ప్రకటింపచేసి తమ ఆర్థిక ప్రయోజనాలను కొనసాగించడం.

అది సాధ్యం కాకపోతే రెండవది- రాబోయే తెలంగాణలో అధినాయకులు, వారి అనుయాయులతో కలిసి ఉమ్మడి భాగస్వాములుగా కొత్త పరిశ్రమలను, వ్యాపారాలను కొనసాగించడం. ఈ దూరాలోచనతోనే ఇటీవలి కాలంలో రెండు వైపుల నుంచి ప్రేమ సంకేతాలు, మైత్రి సందేశాలు వెలువడుతున్నాయి. ఈ మిలాఖత్తు నిజంగానే సాధ్యమైతే రాజకీయంగా, భౌగోళికంగా తెలంగాణ స్వప్నం సాకారమైనా ఆర్థిక, సామాజిక పొరలలో ఏ విధమైన మౌలిక మార్పులు సాధించక ‘కోత్త సీసాలో పాతసారా’ కొనసాగుతుంది.

భారత దేశ అర్ధరాత్రి స్వాంతంత్య్రం, అర్ధస్వాతంత్య్రం పాతకథ తెలంగాణ రాష్ట్రంలో కొత్తగా పునరావృతమవుతుంది. అరవై ఏళ్ల స్వాతంత్య్ర ఫలాలు పేదలకు అందనట్లే తెలంగాణ రాష్ట్రంలో కూడా జరగవచ్చు. వేదిక మారినా నాటకం మాత్రం పాతదే సాగుతుంది. అవే కార్పొరేట్ ఆసుపత్రులు, అవే విద్యాసంస్థలు, తెలంగాణ ప్రజల్ని పరిహసించే అవే సినిమాలు, అవే రియల్ ఎస్టేట్ బిజనెస్‌లు, పరిశ్రమలు, కాంట్రాక్టులు ఉంటాయి.

పైగా ఇక్కడ పుట్టిన బిడ్డలుగా రాజకీయ రంగంలో, ప్రభుత్వంలో కొనసాగి ప్రభుత్వ విధానాల రూపకల్పనను, అమలును సీమాంధ్ర ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేటట్లు ప్రభావితం చేస్తారు. కర్ణాటకలో ‘గాలి సోదరుల’ పెట్టుబడి అక్కడి ప్రభుత్వాన్ని , రాజకీయాలను ఎట్లా శాసిస్తున్నదో ఈ సందర్భంలో మనం మననం చేసుకోవాలి. హైదరాబాద్‌లో స్థిరపడిన సీమాంధ్ర వ్యాపారాలు, పరిశ్రమల ముందు ఔత్సాహిక తెలంగాణ వారి వ్యాపారాలు, పరిశ్రమలు మొగ్గదశలోనే మాడి మసి అవుతాయి. తెలంగాణ ప్రాంతీయ పెట్టుబడి ఆవిర్భావానికి, అభివృద్ధికి అవకాశాలు ఉండవు.

ఒకవేళ ఇది పొరపాటు అంచనా, ఆలోచన అయినట్టయితే ఈ నాటికి కూడా తెలంగాణ ఉద్యమ నాయకత్వం సీమాంధ్ర ఆర్థిక కార్యకలాపాలపై ‘ఆర్థిక దిగ్బంధనాల్ని’ ఎందుకు విధించలేదు? గతంలో గాంధీజీ చేపట్టిన ‘విదేశీ వస్తు బహిష్కరణ’ స్థాయిలో సీమాంధ్ర ఉత్పత్తులను , విద్యాసంస్థలను, సినిమాలను ఎందుకు బహిష్కరించలేదు? ఏదో ఒకటి రెండు బహిష్కరణలకు పిలుపు ఇచ్చినా వెంటనే ఉపసంహరించుకుని ‘ఘర్షణ, ఐక్యత వెరసి స్వప్రయోజనాలు’ అన్న దళారీ మనస్తత్వాన్ని ఎందుకు ప్రదర్శించింది? ఈ తెరవెనుక రాజీలు, లౌక్యాలు భవిష్యత్తులో పడబోయే లాలూచీలకు పునాదులు కావా?

ఇక నైతిక విలువల సంగతి. ఉద్యమ నాయకత్వపు ఉన్నత స్థానాలలో ఉన్నవారే అవతలి పక్షం వ్యాపారాలలో భాగస్వాములు కావడం తెలంగాణ ప్రజల మనస్సులను గాయపరచడం కాదా? ఏ పెట్టుబడి తెలంగాణను దోపిడీకి, అన్యాయానికి గురి చేసిందో అదే పెట్టుబడిలో భాగస్వాములుగా మారడం ఏ విలువలకు సంకేతం? ఆత్మహత్య చేసుకున్న విద్యార్థులపై ఏ మాత్రం ప్రేమ, గౌరవం ఉన్నా వెంటనే అటువంటి వ్యాపార భాగస్వామ్యాల నుంచి బయటకు వచ్చి సీమాంధ్ర వస్తూత్పత్తులపై ఆర్థిక దిగ్బంధాన్ని, బహిష్కరణను విధించాలి.

ప్రారంభంలో ఆటుపోట్లు, కష్టనష్టాలు ఎదురైనా లెక్కచేయక నూతన తెలంగాణ రాష్ట్రాన్ని ఆర్థిక స్వావలంబనతో, తన కాళ్ళపై తాను నిలబడి, యావత్ దేశానికే దీపస్తంభంగా నిలుపుతామని ఉద్యమ నాయకత్వం తెలంగాణ ప్రజలకు హామీ ఇవ్వాలి.

- పరవస్తు లోకేశ్వర్
తెలంగాణ రచయితల జెఎసి కన్వీనర్

సిరిపురం యాదగిరి (యాదయ్య) ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ ప్రవేశద్వారం వద్ద ఫిబ్రవరి 20న ఉదయం పెయికి అగ్గి అంటించుకొని ఆత్మహత్యాయత్నం చేశారు. తెలంగాణ కోసం ఆత్మహత్యాయత్నం చేసుకొంటున్నానని సూసైడ్‌ నోట్‌లో విస్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. అతనిని ఆసుపత్రికి తరలించారు. సాయంత్రం పొద్దు పోయాకా యాదయ్య చనిపోయారు. అదేరోజు అర్ధరాత్రి యాదయ్య మాతృదేహాన్ని ఆయన స్వగ్రామం నాగారం (మహేశ్వరం మండలం) తరలించి వారి ఆచారం ప్రకారం బొందపెట్టారు. తెలంగాణ గ్రామాల్లో పెళ్ళికాని యువతి, యువకులు చనిపోతే బొందపెట్టడం ఆచారం. యాదయ్య చావు ఆచారం ప్రకారమే జరిగిందంటే ఇందులో చర్చించడానికి గాని, ఆశ్చర్యపోవడానికిగాని ప్రత్యేక వ్యాసం రాయడానికిగాని ఏమీ ఉండదు. కాని అలా జరగలేదు. పోలీసులు వారిదైన వ్యూహాత్మక దోరణిని ప్రదర్శించారు.

యాదయ్య ఆత్మహత్య చేసుకోవడానికి కారణాలను తర్వాత విశ్లేషిద్దాం. ఆత్మహత్యాయత్నం దగ్గర నుండి ఏం జరిగిందో చూద్దాం. యాదయ్య ఆత్మహత్యాయత్నం చేసుకొన్నది యూనివర్సిటి గేట్‌ ముందు. వెంటనే 108 వాహనం వచ్చింది. సాధారణంగా ఇలాంటి సందర్భాల్లో సమీప ఆసుపత్రికి పేషెంటును తీసుకెళ్తారు. ప్రక్కనే అరకిలోమీటరు దూరంలో మమిళా సభ ఆసుపత్రి ఉంది. యూనివర్సిటి అవతలి గేట్‌ దగ్గర ఆర్‌టిసి వారి ఆసుపత్రి ఉంది. రెండు, మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఒకవైపు ఉస్మానియా ఆసుపత్రి ఉంది. ఇంకోవైపు గాంధీ ఆసుపత్రి ఉంది. మొదట గాంధీ ఆసుపత్రికి తీసుకెల్తున్నాం అని, ఎక్కడో సాగర్‌ రింగ్‌రోడ్‌ దగ్గర సైఫాబాద్‌ అవతల వున్న డిఆర్‌డిఎల్‌ అపోలో ఆసుపత్రికి యాదయ్యను ఎందుకు తరలించినట్లు? సాయంత్రం యాదయ్యను చూడడానికి హోం మంత్రి సబితాఇంద్రారెడ్డి వచ్చింది. అక్కడ ఉన్న తెలంగాణవాదులు కొందరు ఆమెను నిలదీశారు. ”ఏమిటీ అన్యాయం, ఎన్ని ఆత్మహత్యలు జరుగుతున్నా మీరు పట్టించుకోరా. మీ మంత్రి పదవులే మీకు కావాలా, తెలంగాణ వద్దా” అని వారు అడిగారు. దీంతో ఆవిడ కోపంతోనే అక్కడి నుండి నిష్క్రమించారు. సబితను ప్రశ్నించిన పిరోజ్‌ఖాన్‌ అనే కరీంనగర్‌ విద్యార్థి పోలీసుల చేతిలో పడి సోమవారం సాయంత్రందాక ఆచూకి లేకుండా పోయారు. 20వ తేదీన సాయంత్రం పొద్దు పోయాక యాదయ్య మరణించారు. యాదయ్య మరణ వార్తను సీమాంధ్ర యాజమాన్యంలో ఉన్న మీడియా సహజంగానే పెద్ద ప్రాముఖ్యత ఇవ్వలేదు. హిందూ దినపత్రికలో మాత్రం ఈ వార్త ప్రముకంగా వచ్చింది. సాక్షితో పాటు ఒకటి రెండు పేపర్లలలో ఈ వార్తను ప్రచురించారు. ఆంధ్రాజ్యోతిలో యాదయ్య వార్త లేనే లేదు. సరే అది మీడియా ఎప్పుడూ చూపే వివక్షతనే. ఆయన స్వయంగా అంటించుకున్నాడా, ఇతరులెవరైనా అంటించారా లాంటి అర్థంలేని ప్రశ్నలు అడిగినచో మీడియా ప్రతినిధిని విద్యార్థులు కొట్టినంత పనిచేశారు. వైష్ణవి కిడ్నాప్‌పై స్పందించినట్లుగా యాదయ్య పట్ల మీడియా స్పందించకపోవడంలో వారి వైఖరి తేటతెల్లం అవుతున్నది. అది అలా ఉండగా పోలీసులు ఈ ఘటనలో పరమ దుర్మార్గంగా, అనైతికంగా, చట్టవిరుద్దంగా ప్రవర్తించారు.

సాధారణంగా ఒక వ్యక్తి ఎంతగా కాలినా ఆ గాయాలతో 24 గంటల తర్వాతనే మరణిస్తారు. కాని యాదయ్య 12 గంటలు గడిచి గడవగానే మరణించారు. కారణం తెలువదు. యాదయ్య బ్రతికితే అతను బాగుపడి బయటికి రావడానికి కనీసం రెండు నెలలు అయినా పడుతుంది. ఈ రెండు నెలలు ఆసుపత్రి ముందు టెంట్లు వేసి దీక్షలు చేసి నానా హడావిడి చేస్తారు. నాయకులు పరామర్శించడానికి వస్తారు. దీంతో మీడియా వారి హడావుడి, ఉద్యమకారులగోల ఇవన్నీ ఎందుకని ముందుగానే గుట్టుచప్పుడు కాకుండ ‘యాదయ్య కథకు ఆ రాత్రి ముగింపు పలికితే ఏ గొడవా ఉండదు కదా’ అని పోలీసులు భావించి ఉండవచ్చు. లేదా యాదయ్యనే కాలిన గాయాలతో మరణించి ఉండవచ్చు. అటువంటప్పుడు యాదయ్య శవాన్ని గుట్టుచప్పుడు కాకుండా ఎందుకు తరలించినట్లు? మీడియా వారికి ఎందుకు ఎరుక పరచనట్లు? సాధారణంగా ఎవరైనా ఇలా కాలిన గాయాలతో ఏ ఆసుపత్రిలో మరణించినా పోస్ట్‌ మార్టం చేయడానికి శవాన్ని ఉస్మానియా ఆసుపత్రికి తరలిస్తారు. సాక్షాత్తు ముఖ్యమంత్రి చెప్పినా రాత్రికి రాత్రి పోస్ట్‌మార్టం చేయరుగాక చేయరు. మరి యాదయ్యను రాత్రికిరాత్రి ఆయన స్వంత ఊరికి ఎలా తరలించారు. పోలీసులకు ‘ఈ ఆలోచన’ ముందే ఉంది కాబట్టే యాదయ్యను ఆయన స్వగ్రామానికి వెళ్ళే దారిలో ఉన్న డిఆర్‌డిఎల్‌ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్ళారు. అటునుంచి అటే శవాన్ని మూడో కంటికి తెలియకుండా తరలించారు. 85% కాలిన శరీరంతో ఎలాగు చనిపోయే వాడేకదా అని ముందే ‘ఆ పనికానిచ్చే’ అవకాశం ఉంది. ఈ విషయమై తెలంగాణ వాదులకు తీవ్రమైన అనుమానాలున్నాయి. ఈ ఉద్దేశ్యం ఉంది కాబట్టి యాదయ్యను పోలీసులు డిఆర్‌డిఎల్‌ అపోలో ఆసుపత్రికి తరలించారు అన్నది వారి ఆరోపణ.

యాదయ్య ఎందుకు ఆత్మహత్యకు ఒడిగట్టాడు:

యాదయ్యకు రాజకీయాల పట్ల ఆసక్తి ఉంది. కె.సి.ఆర్‌, సబిత, చంద్రబాబు, తదితరులతో యాదయ్య దిగిన పోటోలు, ఆ విషయాన్ని వెల్లడిస్తున్నాయి. ఆ పోటోలను మార్కుల మెమోలను ఆయాయ గుర్తుగా ఆత్మహత్యాస్థలంలో వదిలాడు. తెలంగాణా విషయంలో రాజకీయ వాదులు చేసిన చేస్తున్నా మోసాలు యాదయ్యకు అర్థమై ఉంటాయి. మిత్రులందరితో కలిసి ”చలో అసెంబ్లీ” కార్యక్రమానికి వద్దామని చెప్పిన యాదయ్య ఆ రోజు ఉదయం ఒక్కడే బయలుదేరి వచ్చాడు. ఆ ముందు రోజు రాత్రి కె.సి.ఆర్‌ లాంటి నాయకులు అసెంబ్లీ ముట్టడి కార్యక్రమం వద్దని విద్యార్థులను నిరుత్సాహపర్చిన సంగతి తెలిసి ఉంటుంది. ఎబివిపి, బిజెపి నాయకులందరు ఎవరికి వీలయిన రీతిలో వారు మాట్లాడటం వల్ల తీవ్ర నిరుత్సాహానికి, నిరాశకు గురయినందునే యాదయ్య ఆత్మహత్యకు ఒడిగట్టాడు. తెలంగాణ రాదనే నిరాశనే యాదయ్యను, ఆత్మహత్యాయత్నానికి పురికొల్పింది. రాజకీయాలపై అంతో ఇంతో అవగాహన ఉన్న యాదయ్య నిరాశతోనే ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు. యాదయ్యను యాదయ్య తరాన్ని చావనిచ్చి, చంపి తెలంగాణాను తాత్కాలికంగా ఆపినా ముందుతరం వారు కూడా యాదయ్యలా చస్తారని చెప్పడానికి ఆస్కారం లేదు. యాదయ్య వెనక ఉన్నా ఈ తరం వారు ఇంకోరకంగ రియాక్ట్‌ కారని చెప్పడానికి ఎంతమాత్రం వీలు లేదు.

ఇక యాదయ్య గ్రామం సిరిపురానికి మూడే దారులున్నాయి. ఇందులో రెండు దారులు తారురోడ్డువి. ఈ రెండు దారులను పోలీసులు మూసేశారు. ఆబిడ్స్‌లో ట్రాఫిక్‌ కంట్రోల్‌ చేయడానికి వాడే బారికేడ్లతో సిరిపురం రోడ్లను పోలీసులు మూసేశారు. ఈ బారికేడ్లు సిరిపురంకు ఎలా వెళ్ళాయి? ఊరి నిండ పోలీసులు నిండారు. టీ షర్టులు వేసుకొన్న 20-25 ఏళ్ళ వయసున్న పోలీసులు, కర్నాటక పోలీసులు, సీమాంధ్ర పోలీసులు ఆ ఊరిని స్వాధీనం చేసుకొని, యాదయ్య బంధువులను అదిలించి బెదిరించి యాదయ్య శవాన్ని హడావిడిగ బొందపెట్టేశారు. మీడియా వారిని కూడా వెళ్ళనివ్వలేదు. వెళ్ళిన ఒకరిద్దరు కెమెరాల వారిని అదుపుచేసి బొంద పెట్టే వార్తా దృశ్యాలను అదుపు చేసి ఉంటారు లేదా పోలీసు వారికి ఇబ్బంది లేనివిధంగా చిత్రీకరించుకోనిచ్చి ఉంటారు. విమర్శకులకు సమాధానం చెప్పడానికి అన్నట్లు గద్దర్‌, హరీష్‌, తీగలకృష్ణారెడ్డి లాంటి వారిని ముగ్గురిని అనుమతించారు. పోలీసులు ఇంత దుర్మార్గం ఎందుకు చేస్తున్నారు? క్రింది పోలీసులు వారంతట వారుగ ఇలాంటి పనులు చేయరు. వారికి ఇలాంటి ఆదేశాలు ఇస్తున్నవారెవరు? ఈ ఆదేశాలు ఇస్తున్నవారిని ప్రోత్సహిస్తున్నవారెవరు?

మొత్తం మీద పోలీసులు ఏ అవాంఛనీయ సంఘటనలు జరగకుండా యాదయ్య శవాన్ని బొందపెట్టేశారు. యాదయ్య శవంతో పాటు తెలంగాణ సమస్యను బొందపెట్టేశం అని కించిత్తు గర్వంగా ఊపిరి పీల్చుకొని ఉంటారు. పోలీసు మంత్రి సబిత, ముఖ్యమంత్రి రోషయ్యలు ఈ విషయాన్ని గమనించనట్లే ఉండిపోయారు?

ఇలా శనివారం ఉదయం పెట్రోలు పోసుకొని ఆత్మహత్యాయత్నానికి పాల్పడిన యాదయ్య రాత్రికి శవమయ్యాడు. ఆధివారం ఉదయం దాదాపు అదేవేళకు బొందపెట్ట బడ్డాడు. అతి సాధారణ రీతిలో, అసాధారణ పోలీసుల బలగాల మధ్య అంత్యక్రియలు జరిగాయి. యాదయ్య నక్సలైట్‌ కాదు కాబట్టి మానవహక్కుల సంఘాలు యాగిచేయవు. యాదయ్య అగ్రకులం వాడుకాదు కాబట్టి వారి కనుసన్నల్లో మెదిలే మీడియా, ప్రజా సంఘాలు ఏమీ మాట్లాడవు. యాదయ్య టి.ఆర్‌.ఎస్‌ నాయకుడు కాదు కాబట్టి వారు ఏమీ మాట్లాడరు.

యాదయ్య తెలంగాణ కోసం ఆత్మార్పణ చేసుకున్నారు. అతని అంత్యక్రియలు కెసిఆర్‌, జయశంకర్‌, కోదండరాం, దామోదర్‌రెడ్డి లాంటి నాయకులు వేసే మొదటి పిడికెడు మట్టితో మొదలుకొని తెలంగాణ విద్యార్థులందరూ వేసే తలో పిడికెడు మట్టితో జరగాలి. అలా వేసిన మట్టి గుట్టగా ఏర్పడాలి. అది జహంగీర్‌ దర్గాలాగా తెలంగాణ వారందరికి పుణ్యక్షేత్రం కావాలి. పాపం యాదయ్య అనామకంగా కొండంత త్యాగానికి పిడికెడు మట్టిని పిసరంత గౌరవానికి కూడా నోచుకోలేదు. తప్పుచేసిన పౌరుడివలే పోలీసుల పహరాలో కననంఅయ్యాడు. యాదయ్య క్షమించు నీ త్యాగానికి దైర్యానికి తగిన చావును నీకు చేయలేకపోయాం!

• Also Read యాదన్నా!!! ఇది ముమ్మాటికి తప్పురా… : శ్రీనివాస్ రెడ్డి కొంపల్లి

The newly created smaller States, namely, Uttarakhand, Jharkhand and Chhattisgarh, have achieved much higher growth rates in their GSDP than the targets set for the Tenth Five Year Plan, whereas the growth rates achieved by their parent states, namely, Uttar Pradesh, Bihar and Madhya Pradesh fell significantly short of the targets. (Planning Commission, 2008; Rao, 2009) Further, the growth rates achieved in the first two years of the Eleventh Plan, that is, 2007-08 and 2008-09, by Chhattisgarh and Uttarakhand were significantly higher than those achieved by their parent States. Apart from releasing the creative energies of the people, viability of smaller States may have contributed to better governance, attracting greater private investment from outside as well as planning and utilising resources more efficiently. (World Bank, 2007)

An extremely encouraging development is in respect of Bihar, where the average growth rate achieved at 9.7 per cent per annum during these two years was significantly higher than for Jharkhand at 5.8 per cent per annum. (Aiyar, 2010; Rao, 2010) This may be explained by improved governance, of late, in this State, facilitated not the least by the fact that with the creation of Jharkhand, Bihar has become less heterogeneous and much smaller in area, with the size of its population getting reduced by about 25 per cent.

Experience has demonstrated the failure of regional planning to ensure adequate development of backward regions within the larger States. This is explained by the politics of planning in democracy inherent in such States characterised by regional unevenness in development. The experience of Maharashtra and Gujarat amply illustrates the failure to develop backward regions, despite the existence of constitutional provisions for setting up Regional Planning Boards and the powers entrusted to the Governor to review the progress of development under such regional plans. This experience underlines the need for conceding separate Statehood for certain backward regions like Telangana and Vidarbha.

The observations of B.R. Ambedkar, the principal architect of our Constitution, on the desirability of smaller States are prophetic. He welcomed the recommendation of the States Reorganisation Commission in 1955 for the creation of Hyderabad State consisting of Telangana region and creation of Vidarbha as a separate State. Further, he envisaged the division of Uttar Pradesh into three States (Western, Central and Eastern); Bihar into two (North and South or present Jharkhand); Madhya Pradesh into two (Northern and Southern); and Maharashtra into three (Western,Central and Eastern). He was for linguistic homogeneity of a State in the sense of ‘one State-one language’ and not ‘one language-one State’. He thus envisaged two Telugu speaking States, three Marathi speaking States and a large number of Hindi speaking States. (Ambedkar, 1979)

While arguing for smaller States, Ambedkar was guided basically by two considerations. One, no single State should be large enough to exercise undue influence in the federation. Drawing from the American experience, he thought that smaller States were in the best interests of healthy federalism. On this issue, his views were similar to those of K.M. Panikkar, set out in his note of dissent to the Report of the States Reorganisation Commission. Second, he thought that socially disadvantaged sections are likely to be subjected to greater discrimination in bigger States because of the consolidation of socially privileged or dominant groups. (Ambedkar, 1979)

Over the last half-a-century, two new dimensions have been added. Population growth and the multiplicity of developmental functions have rendered governance in large-size States inefficient. Secondly, in the context of development planning under democracy, significant regional diversities with respect to the historically inherited levels of infrastructure and institutions within certain large States have given rise to severe tensions concerning the distribution of benefits from development. These tensions have reached a point where harmonious development seems no longer possible without their break-up into smaller States which are relatively homogeneous. (Rao, 2010)

¨

The agitations for separate Statehood for Telangana in the Telangana region as well as for Samaikhya (United) Andhra Pradesh in the Andhra region are in full swing now. The agitation in Telangana is unprecedented in its sweep, being universal or, at any rate, far more widespread than in 1969, involving, among others, students, farmers, women and even children. The movement is virtually taken over and led by the students, all of whom were obviously born at least a decade after the agitation of 1969. It appears as if history is repeating itself or time is standing still for over four decades so far as this issue is concerned!

Curiously, in the case of the Andhra region, history appears to have been overturned. The ‘Jai Andhra’ or separate Andhra agitation of 1972-73 was triggered-off by the land reform legislation and the validation of Mulki Rules (preference for natives of Telangana in employment) by the Supreme Court, because of which the big landed sections as well as educated youth could lose in the integrated State. Over the last four decades, however, certain leading business sections, including those involved in real estate business from the Andhra region, developed a big stake in Telangana, particularly in and around Hyderabad city. Thanks to the lop-sided urbanisation and concentration of financial sector services and IT industry in Hyderabad in the post-reform period, the educated youth—most of whom were born after the ‘Jai Andhra’ agitation like their Telangana counterparts—could understandably have developed an emotional identification with the capital city and so a stake in Samaikhya (United) Andhra Pradesh.

Guided by the consensus among the major political parties in favour of the formation of separate Telangana State, as espoused in their election manifestos and reiterated by them as recently as on December 7, 2009, the Central Government on December 9 announced its decision to initiate the process for the formation of the Telangana State. Within hours, this decision triggered off a counter-agitation in the Andhra region for a united Andhra Pradesh, leaders of the major political parties taking sides by getting divided horizontally on regional lines. It is not clear whether these leaders did not mean what they promised earlier on Telangana in the expectation that no worthwhile initiative would come from the Centre or could not anticipate the adverse public reaction in the Andhra region in the event of any favourable move on the issue. In any case, this has placed the Centre in a difficult situation leading to the stalemate in the resolution of the crisis.

As it is, the Constitution fully empowers the Centre to carve out new States, the role of the State legislatures being limited to merely expressing their views on the proposed Bill by the Centre. While politics cannot be wished away in a democracy and the Centre cannot normally be expected to proceed against the wishes of the majority of legislators of a State, ultimately, politics in a democracy have to come to terms with the provisions of the Constitution and respect the universal demand of the people of a region for separate Statehood. Also, in the long-run, the youth of any region in the modern age, imbued as it would be with the democratic spirit, would come to respect the people’s wishes from the other region for separate Statehood. Besides, a pride in the capacity to develop oppor-tunities in one’s own State is bound to come into play. Addressing the legitimate concerns of the stakeholders is essential to facilitate this process.

There is no alternative to the Centre as well as the leaders of both the regions taking initiatives for a constructive dialogue for resolving the outstanding issues by addressing the legitimate concerns of the stakeholders, to pave the way for separate Statehood for Telangana and thus end the perpetual uncer-tainty undermining the harmonious develop-ment of both the regions. While agitations are necessary for the assertion of legitimate rights, in a democracy, constructive dialogue is indis-pensable for bringing such aspirations to fruition.

References

Aiyar, Swaminathan S. Anklesaria (2010), “Fast Growth Trickles Up from the States”, Economic Times, January 6.

Ambedkar, Dr Babasaheb (1979), Writings and Speeches, Vol. I (Part II—On Linguistic States), Education Department, Government of Maharashtra.

Planning Commission (2008), Eleventh Five Year Plan (2007-2012), Vol. I, Government of India, New Delhi.

Rao, C.H.H. (2009), “Regional Disparities, Smaller States and Statehood for Telangana”, Mainstream, Vol. XLVII, No. 12, March 7.

Rao, C.H.H. (2010), “Statehood for Telangana”, Economic Times, January 9.

Rao, C.H.H. (2010), Regional Disparities, Smaller States and Statehood for Telangana, Academic Foundation, New Delhi.

World Bank (2007), Jharkhand: Addressing the Challenges of Inclusive Development, Rural Poverty and Economic Management, India Country Management Unit, South Asia.

The author, a distinguished economist, is currently an Honorary Professor, Centre for Economic and Social Studies, Hyderabad. He can be contacted at chhrao9@yahoo.com

(Courtesy: MainstreamWeekly)

The Andhra plutocrats are on a high after pulling off the Shri Krishna Committee and decided to celebrate it with some complimentary ‘action’ on the students who have been sticking out like sore thumbs all through. In what seems to be a planned, deliberate attack on Osmania University students to provoke them into a reaction and to brand them violent and discredit the Telangana movement, police agents have unleashed terror on behalf of the plutocrats last night in OU campus. They did not spare even the media and went on a rampage across the campus injuring scores of students – boys and girls and the Journos.

The students have been agitating non-violently and in the most innovative ways for nearly 70 days now. They have been the drivers of this just movement when the politicians let the Telangana people down. They have been clamped on with all kinds of restrictions and they have been successfully overcoming all by tapping into their constitutional rights. The Vidyarthi Garjana held in early January was a rude shock to the plutocrats. Even when the police and Govt refused permission for a meeting, the student JAC went to court, got permission and without the help of single political party (as per court’s directive) held a mammoth meeting with around 2 lakh students in the campus. Such is the fear among our Samaikyavadi brothers that they made sure many areas in Telangana districts suffered power outage during the meeting so that the Visuals don’t reach them! After that, the students held the ABVP Ranabheri, KU Vidyarthi Polikeka, Telangana Padayatra on a huge scale and took the Telangana movement into critical momentum. It is in this light that the politicians were forced to follow suit much to the consternation of the Andhra plutocrats.

The Plutocrats with their clout ‘managed’ the Shri Krishna committee Terms of Reference (ToR) so much that the Telangana politicians were jolted into submission by the sheer impact of the Andhra lobbying. The outrage over the ToR is now gathering speed in the students and only yesterday 15 MLAs from the region tendered their resignations. With pressure mounting on the other MLAs from the Telangana public, especially the students, the Andhra plutocrats decided to ‘act’ in a pre-emptive action and label the students ‘Taliban’ in line with their earlier propaganda. The Telugu Media for the last few weeks have been ‘obedient’ accommodating all Telangana news, including massive rallies/meetings, within bottom scrolls. So the time too is right for those in power but unfortunately couple of channels still were around in the campus and tried to film the Police attack on students. The police may be didn’t have time to talk to their handlers on how to handle press. Or maybe simply they didn’t care. So ‘treated’ them too. Even as something as major as this is happening, only those 2-3 attacked channels are reporting the OU events live while others are going ahead with their song and dance routine. But for these channels, we wouldn’t have known how the police themselves turned troublemakers. Instead we would have heard many more cock-and-bull stories about Telangana Taliban. Not that I am underestimating the creativity of our Andhra plutocrats. After all, they brainwashed millions of Andhras to believe in their non-existent ‘linguistic purity’ and ‘ethnic superiority’ by writing their versions of history. So as it dawns here in Samaikyandrapradesh, we may very well see news stories in their mouthpieces about how the OU Taliban cornered the police in the campus for 5 hours and beat them up, and new expert ideas about how to handle these student thugs!

Even as I post this, police is still not allowing maintaining the blockade over the university and refusing entry for doctors and ambulances to treat the injured students inside. As of now, we hear 1 girl student lost eye-sight, 40 students including JAC leaders, 6 Journos got injured. Visuals showed police vandalising private property and media property within campus. Even members of ruling Congress this is a Govt’s conspiracy. A 10 member committee has been constituted by the State Human Rights Commission and they are now on their way to campus. Th commission’s earlier orders in last 2 months have been violated casually. Now, it should consider itself lucky if they are allowed inside the campus!

(Source : The Argumentative Indian.blogspot.com)

Nizams Letter to the United Nations (U.N) dated 23rd & response by UN on 30th September 1948 regarding the issue of Hyderabad State (which include 10 districts of present Telangana).

• Courtesy: United Nations Archives

HYDERABAD, India — In the middle of the University of Hyderabad’s expansive campus is a large, haphazard tent, pitched precariously with sticks and rope. On a weekday afternoon, about 25 graduate students sit cross-legged on a dirty rug, talking among themselves. They shoot challenging glances at passers-by, half daring, half inviting them to come inside. They’re protesting, and they want the world to know it.

These students, members of the Joint Action Committee, want only one thing — the creation of a new state in south India called Telangana. They’ve been on a “relay fast” for over a month now, sharing the burden of a hunger strike between about 500 students.

“Our only, only, only demand is to form a separate Telangana state as soon as possible,” said Upendar Gundala, a Ph.D. student studying English translation. “This is the end for our everything. Until the state formation, we will be continuing relay fasting.”

Telanganans have long felt oppressed and exploited by Andhra, a much wealthier neighboring region south of Telangana. The feelings have often spilled over into violence, and in 1969, 400 people died in Telangana-related violence.

After India’s independence from Britain, the nation was divided into 28 states based on language. Andhra Pradesh, a southern state on the Bay of Bengal, was created for the Telugu-speaking people. The state is divided into three regions: Andhra on the eastern coast, Rayalaseema in the south, and Telangana in the northwest. Separatists argue that Telangana remains poor — nine of Telangana’s 10 districts are considered backward and so underdeveloped that they qualify for government aid — while the upper-caste people in Andhra enjoy a flourishing agricultural economy.

Since 1956, when Andhra and Telangana merged, Telangana has gotten the short end of the stick in terms of natural resources, funding and representation in government , separatists complain. Though two major rivers have their sources in Telangana, irrigation projects divert the precious water to other areas, they say.

“There are a number of arguments that support in favor of Telangana, but no argument has been stated for a united Andhra,” said Vulli Dhanaraju, a graduate student and member of the Joint Action Committee. “The only argument: They are all speaking Telugu, Telugu, Telugu.”

The government of India announced on Dec. 9 that it would begin the process of forming Telangana. The decision came during the indefinite hunger strike by Kalvakuntla Chandhrashekar Rao, president of the Telangana Rashtra Samithi political party. The government did not set a timetable for creation of the new state, which has led south-Indian youth in the capital city of Hyderabad to strike, protest, march and create “bandhs” — road blocks and business closures.

“You suddenly find students participating in these political activities, giving a lot of their time, putting a lot of effort,” said Dr. A. Vijay, an economics professor at the University of Hyderabad and JAC member. “In that sense it is a huge revival of the spirit of students’ activity.”

Though several students at the University of Hyderabad have been participating in the pro-Telangana movement, students at Osmania University have been its main impetus. Osmania, a state-run school nearly 30 km from the University of Hyderabad, has about 250,000 students. It has held massive JAC demonstrations during the past month, often with thousands of students.

Most demonstrations have been non-violent. “There was a huge mobilization of students at the Osmania campus, and that happened quite peacefully,” said Vijay. “On the whole, I think it has been an extremely mature movement and in a way a historical turning point.”

Non-Telugu students are also feeling the tensions in the city and at school. Aparna, a 21-year-old student, has been here for over three years studying economics. Even as an upperclassman, she has resolved to stay on campus and out of the city. “I’ve been inside and safe,” she said. “We’ve been trying to avoid it, especially because we’re not localites.”

She says she sees both sides of the issue, but she is apprehensive about what will happen if the state is formed and she questions whether political leaders will carry out their promises. “I don’t completely support, neither do I completely go against,” she said. “I’ve not been a part of the oppressed.”

Leaders from both sides are currently meeting in Delhi to decide the fate of Telangana. In the meantime, Telangana locals are watching, waiting, and fasting — all while rallying as many supporters as they can.

“All sections of the Telangana people are participating in the movement,” said Dhanaraju. “Irrespective of their caste, religion, their culture and everything, all communities have been participating.”

And for members of the JAC at the University of Hyderabad, the makeshift tent in the center of campus continues to be the hub of their revolution. For students like Gundala, forming the new state has taken precedent even over their studies. “We’ll do our best,” he said. “We have been doing, and we will continue doing until they declare Telangana a state.”

(Courtesy: Politics Daily)

Telugu Talli

తెలుగుతల్లి. చల్లని తల్లి. పలు కూడల్లలో ప్రశాంతంగా నిలబడి ప్రజలందరినీ సమానంగా ఆధరించే తల్లి. ఈ తల్లి ఇప్పుడు లొల్లికి నిలయంగా నిలిచింది. తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు అడ్డుకోవడానికి కొందరు స్వార్ద రాజకీయ నాయకుల చేతిలో అవసరానికి పనికొచ్చే కీలుబొమ్మగా మారింది.

ఒకప్పుడు ఆంధ్రా నేతలు తెలంగాణాను ఆక్రమించుకోవడానికి చూపించిన, ఈరోజు దోపిడీదార్లు వదలకుండా తెలంగాణాను అంటిపెట్టుకోవాడానికి చూపిస్తున్న ఒకే ఒక్క కారణం, “మనమంతా తెలుగు వాళ్లం, తెలుగుతల్లి బిడ్డలం”.

అవును నిజమే, మనమందరం తెలుగువాళ్లమే, తెలుగుతల్లి బిడ్డలమే. కాదని ఎవరన్నారు. ఇక్కడ ఎవరూ తల్లిని దూరం చేసుకోవాలనుకోవడం లేదు. తల్లి పేరుతో దోచుకునే వాళ్ళని తరమి కొడుతున్నారు. అది ఎంత మాత్రం తప్పు కాదు. నీ మెతుకులు నువ్వు తిను, నా గంజి నేను త్రాగుతా అని తెలంగాణ ప్రజలు మొత్తుకుంటుంటే మధ్యలో వీళ్ళ ఈ తల్లి లొల్లేంది.

తెలంగాణాకు వ్యతిరేకంగా ఒక్కరోజులోనే తెలుగుతల్లి గర్భసంచి నుండి సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమాన్ని పుట్టించిన వీళ్ళు అసలు తెలుగుతల్లిని ఎలా పుట్టించారో ఒక్కసారి గుర్తుచేసుకుందాము. మన చుట్టుపక్కల రాష్ట్రాలకు లేని తల్లి భాగ్యం మనకే ఎలా దక్కిందో ఒక్కసారి మననం చేసుకుందాం.

ఈ తల్లి మూలాలు మనకు మొదట ముట్నూరి కృష్ణారావు రచనలో కనబడతాయి. 1913 May 24th కృష్ణాపత్రిక సంపాదకీయం “మాతృసందర్శనం”లో ఆయన మొట్టమొదట ఆంధ్రామాతను ఆవిష్కరించాడు.

“భరతమాత ముద్దుకొమరిత యగుచు
అలరి మన ఆంధ్రమాత వర్దిల్లేడుగాత”

అని ఆంధ్రమాతకు తల్లి భరతమాత అని ఆమె జన్మవృత్తాంతం చెప్పాడు.

1914 లో గడ్డం కొండారెడ్డి “ఆంధ్రమాతృస్తవము” అన్న శీర్షికన పద్యాలు రాశారు. అప్పటికీ ఈతల్లి భావన ఇంకా ప్రజల్లోకి వెళ్ళలేదు. ఏదో కవులు వాళ్ల ఊహల్లో వివరిస్తూ, ప్రాసకోసం ఈ తల్లిని వాడుకోవడం తప్ప ఈ తల్లి భావనను ముందుకు తీసుకెల్లలేక పోయారు.

తర్వాతి కాలంలో రాయప్రోలు “ఆంధ్ర” శీర్షికతో పద్యాలు రాశారు.
“నాదు జాతి నా దేశము నాదు భాష
అను అహంకార దర్శనమందు మాంధ్ర”
అని ఆంధ్రబిడ్డడికి అహంకార దర్శనం ఒంటబట్టించుకోమని నీతిభోద చేసాడు.

ఈ నీతిని నిలువెళ్ళా ఒంటబట్టించుకున్న “శ్రీ” అన్న రచయిత
“భారత…చీ కాదు
ఆంధ్రమాతకు జై”
అని రాసి నిజంగానే ఆంధ్రా అహంకారాన్ని ప్రదర్శించాడు.

ఆతర్వాత కాలంలో వీళ్ల ఆంధ్రోధ్యమంలో రాయలసీమ వాళ్ళను కూడా కలుపుకొని వెళ్ళవలసిన పరిస్థితి వచ్చింది. 1937 లో ఈ రెండు ప్రాంత నేతలు కలిసి “శ్రీ భాగ్” ఒప్పందం చేసుకున్నారు. అప్పుడు ఆంధ్రావాళ్ళు ఆంధ్రమాతకు రూపం మార్చి, కొత్తపేరు చేర్చి “తెలుగుతల్లి” గా నామకరణం చేసారు. అంతకు ముందు ఆంధ్రా అహంకారాన్ని పెంచాలని ప్రయత్నించిన రాయప్రోలు, “తెనుగుతల్లి” పద్యాలు రాసి, తెలుగు వారిమందరమూ తెలుగుతల్లి ముద్దు బిడ్డలమే అని కొత్త పల్లవి అందుకొని ఆంద్రోధ్యమ సాధనలో తల్లిని ముందుంచాడు.

ఇలా ప్రత్యేకాంధ్ర రాష్ట్రం కోసం అప్పట్లో ఆంధ్రోద్యమం, ఈ ఆంధ్రోధ్యమాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్ళడానికి ఆంధ్రమాత వెలిసాయి. తర్వాతి కాలంలో రాయలసీమ వాళ్ళని కూడా కలుపుకొని పోవలసిన పరిస్థితి దాపురించండంతో ఆంధ్రమాతకు మారువేషం వేసి తెలుగుతల్లిగా రూపాంతరం చెందించారు.

ఆ తర్వాత ఆంధ్రరాష్ట్రం ఏర్పడడం, తదనంతరం తెలంగాణాను కూడా కలుపుకొని ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆవిర్భవించడం జరిగాయి. ఇలా వీళ్ళ అవసరాలు తీరిన తర్వాత చాలా రోజుల వరకు ఈ తల్లిని పట్టిచ్చుకున్న నాథుడే లేకుండా పోయాడు. మళ్లీ ఈ దోరలకు రాష్ట్రంలో కాంగ్రేస్ ను ఎదుర్కొని అధికారాన్ని చేజిక్కించుకోవడానికి తెలుగుతల్లి అవసరం వచ్చింది. నందమూరి తారకరామారావు గారు తెలుగు వాడి ఆత్మ గౌరవం పేరుమీద మళ్ళీ ఈ తల్లిని నెత్తినెత్తుకున్నాడు. అధికారంలోకి రావడానికి ఆయుధంగా వాడుకున్నాడు. ఈ తల్లి దీవెనల ఫలితంగా పదవిలోకి వచ్చిన తర్వాత కృతజ్ఞతగా ఒక రూపం ఇచ్చి, విగ్రహంగా మార్చి కూడల్లల్లో నిలబెట్టాడు.

ఈ సంఘటనలకు, వాటివెనుకున్న భావోద్వేగాలకు అప్పటి/ఇప్పటి తెలంగాణ పోరాటానికి ఎటువంటి సంబంధమం లేదు. తెలుగుతల్లి తెలంగాణ పోరాటానికి, ఈ ఉధ్యమ నిర్మాణానికి ఎన్నడూ సహకరించలేదు. ఆంధ్రా వాళ్ళకి మళ్ళే తెలంగాణ వాళ్ళకి తల్లులను ముందు పెట్టుకొని ఉద్యమం చేసే అవసరం కూడా ఎన్నడూ రాలేదు. అయితే, తెలంగాణ ప్రజలు కూడా తెలుగు మాట్లాడే ప్రజలందరిలాగే తెలుగుతల్లిని ఆరాధించారు తప్ప ఎన్నడూ కూడా దూషించలేదు.

తెలంగాణ కవులుగానీ, కళాకారులుగానీ ఎన్నడూ తెలుగుతల్లిని గానీ, భరతమాతను గానీ తూలనాడలేదు. అగౌరవంగా మాట్లాడి తమ అహంకారం ప్రదర్శించుకోలేదు. ఆంధ్రాకవి భరతమాతను చీకొట్టినా అది సంస్కారంగానే చెలామణి అయ్యింది.

గత ప్రభుత్వ హయాంలో అభివృద్ది పేరు మీద ఎక్కడ ప్రతిష్టించాలో తెలియక గల్లి గల్లి త్రిప్పినప్పుడు ఎన్నడూ నోరు మెదపని ఈ తెలుగుతల్లి ముద్దు బిడ్డలు ఇప్పుడు తమ స్వార్ద రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం తల్లిని రోడ్డుపైకి ఎక్కించారు. తెలుగు వాళ్ళందరమూ ఒక్కటే అని సవతి ప్రేమ చూపించి మళ్ళీ చంకనెక్కడానికి రెడీ అయితున్నరు.

ఇప్పుడు తెలుగుతల్లి తెలంగాణ ఉధ్యమాన్ని ఎదురుకోవడానికి లగడపాటి లాంటి జోకర్ల చేతిలో కీలుబొమ్మలా మిగిలింది. ఒక్కరోజులోనే కావలసిన బిడ్డలను తన గర్భసంచి నుండి పుట్టించి ఇవ్వగల రెడీ మేడ్ అమ్మగా మారింది.

(చారిత్రక ఆధారాలు నందిని సిధారెడ్డి గారు రచించిన “ఇగురం” అన్న పుస్తకం నుండి తీసుకోబడ్డవి)

(Courtesy: greattelangana.org)

• also read మీ తెలుగు తల్లికి మల్లె పూదండ 

The views expressed by the author are personal

Consider these excerpts from a set of essays I have been reading:   

‘The people of Telangana find themselves in an unenviable state. Their fellow countrymen outside the State of Andhra Pradesh, are unable to understand, much less appreciate, the significance of the revolt in Telangana’.

‘The moment Telangana elected representatives dehypnotise themselves from the lure and pressure of the Andhra political bosses, and fall in line with the aspirations of their electors, the movement will reach its natural culmination’.

These words sound wholly of the moment, whereas they come from a book published 40 years ago. In the first weeks of 1969, meetings calling for a separate state were held in towns and villages in Telangana. As a result of the ‘continuously rising tempo of the Telangana movement’, the police came out in force, and ‘lathi-charges, firings and the resultant violence became the accepted way of life in Telangana’.

In response to the crisis, 300 college teachers held a convention at Hyderabad on May 20, 1969. The proceedings of the conference were published in a book, now scarce, entitled The Telangana Movement: An Investigative Focus. I came by my copy on the pavement in Bangalore some years ago — it is time to share it with the world, since, as the excerpts show, it has a strikingly contemporary resonance.

In 1969, as in 2009, the campaign for Telangana was marked by a rhetoric of betrayal. On February 20, 1956, a ‘Gentlemen’s Agreement’ was signed between the Congress leaders of the Andhra and Telangana regions respectively. This promised that the deputy chief minister of the united state would be from Telangana, that there would be a quota for Telangana people in government jobs, that an influx of Andhras into their territory would not be allowed. The complaint was that these safeguards had not been put in place.

Nor did the charges end here. Thus, while Telangana had 42 per cent of the state’s cultivated area, it was allotted 30 per cent of the state’s expenditure on agriculture, 27 per cent of the allocation of fertilisers and less than its fair share of canal waters and hydel power.

The convention also made the case for Telangana in positive terms. The state would be viable in size; bigger, for example, than West Bengal and Kerala. It would be viable in economic terms; its rates of food production were higher than the national average, and it had excellent mineral resources. More substantially, it would contribute to a deepening of Indian democracy. For ‘smaller states can help [in] democratising our political process, which in turn will attract the larger sections into [the] developmental process…’ Indeed, ‘smaller states may herald a new and promising era in the political and economic life of [the] nation’.

The delegates to the Hyderabad convention met with the Union home minister to press their case. They failed then — now, 40 years later, their successors appear to have succeeded, with the government promising to pass a resolution in the Andhra Pradesh assembly calling for a separate state of Telangana.

In the 1950s, the map of India was redrawn to create states based on language. That process was likewise set in motion by a fast, conducted by Potti Sriramulu, for a separate state of Andhra Pradesh. Sriramulu, like

K. Chandrasekhar Rao, embodied the sentiments of millions of people. Since he was more obscure, and the prime minister of the day more powerful, it took his death (after 58 days without food) and the intensification of the street protests for the Centre to concede the new state. This then led to protests by Kannada, Marathi, and Malayalam speakers, in response to which a States Reorganisation Commission (SRC) was created, which, in 1956, officially mandated the principle of linguistic states.

In retrospect, it is clear that this reorganisation consolidated national unity, such that India did not go the way of Pakistan and Sri Lanka, which had to suffer bloody civil wars because of the unwillingness to grant linguistic autonomy. However, our nation-state is comparatively young, and still evolving. It now faces a second generation of challenges, these pertaining to the regional imbalances in social and economic development. A new SRC should be constituted, which would look dispassionately into the demands for Vidarbha, Gorkhaland, Harit Pradesh, Kongu Nadu, and other such. Its mandate should also include the granting of real financial and political autonomy to panchayats and municipalities.

To do its task fairly and honourably, a new SRC must draw its members not from political parties but from the law, the academy, and the social sector. The members of the first SRC were the jurist Fazl Ali, the author and diplomat K.M. Panikkar, and the social worker H.N. Kunzru. India today has a comparable set of distinguished and independent-minded people. Some names for a fresh SRC I might suggest are the jurist Fali Nariman, the economist Jean Dreze, the sociologist André Béteille, and the social worker Ela Bhatt — but there would be others, too.

One hopes the Centre has the courage to redeem a promise first made in the UPA manifesto of 2004 but quietly forgotten since. Meanwhile, expect Jaswant Singh to put aside his pen, thus to answer his constituents’ demand that he make Gorkhaland the sole object of his attentions. Ajit Singh may also be stirred out of his present lethargy to lead the movement for Harit Pradesh. As for Rao, he certainly knows the parallels with the movement in the 1950s for a separate Andhra. Potti Sriramulu’s fast was conducted in Madras; because he lived there, and because he wanted Madras to be the capital of Andhra Pradesh. In the event, Sriramulu’s supporters got their state but not that city. Rao’s greatest fear now must be that history would repeat itself in toto, such that they have their Telangana, but without Hyderabad.

(Courtesy: HindustanTimes)

ఈ కార్యక్రమానికి టీడీపీ పొలిట్‌బ్యూరో సభ్యుడు, పాలకుర్తి ఎమ్మెల్యే ఎర్రబెల్లి దయాకరరావు తదితరులు హాజరు కావడం విశేషం. ఈ సందర్భంగా దయాకరరావు మాట్లాడుతూ, టీడీపీ నాయకురాలై ఉండి నన్నపనేని లగడపాటికి ముద్దు పెట్టడాన్ని ఈ ప్రాంత ప్రజలు జీర్ణించుకోలేక ఇలా నిరసన వ్యక్తం చేస్తున్నారన్నారు. ఈ నిరసన కార్యక్రమానికి భారీగా జనం తరలి రావడంతో 202 జాతీయ రహదారిపై గుడెప్పాడు నుంచి నీరుకుళ్ల దాకా, నీరుకుళ్ల క్రాస్‌ నుంచి మహ్మద్‌ గౌస్‌పల్లి దాకా ఎటు చూసినా దాదాపు 15 కిలోమీటర్ల మేర ట్రాఫిక్‌ స్తంభించిపోయింది.

జిల్లా కోర్టుల సముదాయం ఎదుట రోడ్డుపై హన్మకొండ సుబేదారిలో న్యాయవాదులు వంటావార్పు నిర్వహించి సహపంక్తి భోజనాలు పెట్టారు. వరంగల్‌ పోచమ్మైదాన్‌ సర్కిల్‌లోనూ ఇదే విధమైన నిరసన వ్యక్తం చేశారు. జిల్లాలో మొదటిసారిగా రైల్వే కార్మికులు స్పందించారు. దక్షిణ మధ్యరైల్వే షావుకార్‌, హమాలీస్‌ యూనియన్‌ ఆధ్వర్యంలో వరంగల్‌ రైల్వే స్టేషన్‌ నుంచి పోచమ్మైదాన్‌ దాకా భారీ ర్యాలీ నిర్వహించారు.

మొత్తంగా వరంగల్‌ జిల్లా నిరసనలతో హోరెత్తింది. మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలోని పాలమూరు వర్సిటీ విద్యార్థులు చంద్రబాబు, చిరంజీవి, మోహన్‌బాబు, రోజా, లగడపాటి, జగన్‌, నన్నపనేని, జేసీ దివాకర్‌రెడ్డిల బొమ్మలతో తయారు చేసిన రావణాసురుణ్ని ఊరేగించి దగ్ధం చేశారు. జడ్చర్ల ప్రధాన కూడలిలో మహిళలు బతుకమ్మ ఆడుతూ నిరసన తెలిపారు. కొల్లాపూర్‌లో ఉద్యోగులు, ప్రజా సంఘాలు, రాజకీయ నేతలు కాళ్లు, చేతులకు సంకెళ్లు వేసుకొని వీధుల్లో తిరిగారు.

యూనివర్సిటీల్లో దీక్షల హోరు
యూనివర్సిటీలు తెలంగాణ పోరుతో హోరెత్తుతున్నాయి. పోరులో భాగంగా తెలంగాణ వ్యాప్తంగా యూనివర్సిటీల్లో విద్యార్థుల దీక్షలు సాగుతున్నాయి. ఉస్మానియాలో దీక్షా శిబిరాన్ని పోలీసులు తొలగించినప్పటికీ, విద్యార్థులు ఆస్పత్రిలోనే దీక్షను కొనసాగిస్తున్నారు. వారికి మద్దతుగా మరికొంత మంది విద్యార్థులు ఆర్ట్స్‌ కళాశాల వద్ద రిలే దీక్షలు చేస్తున్నారు. ఆర్ట్స్‌ కళాశాల వద్ద తొలగించిన టెంట్‌ను తిరిగి ఇవ్వాలని మంగళవారం అధ్యాపకులు పోలీసులను డిమాండ్‌ చేశారు. ఈలోగా పోలీస్‌ స్టేషన్‌ వైపు వెళుతున్న విద్యార్థులను పోలీసులు అడ్డుకోవడంతో కాసేపు ఉద్రిక్తత నెలకొంది. చివరకు అధ్యాపకుల కోరిక మేరకు ఒక చిన్న టెంట్‌ను పోలీసులు తిరిగి ఇచ్చేశారు.

వరంగల్‌ జిల్లా కాకతీయ వర్సిటీలో విద్యార్థుల ఆమరణ దీక్ష కొనసాగుతోంది. పాలమూరు విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యార్థుల దీక్షలు మూడో రోజుకు చేరుకున్నాయి. దీక్ష చేస్తున్న వారికి మంగళవారం పరీక్షలు చేసిన వైద్యులు, వీరిలో ఆరుగురి పరిస్థితి ఆందోళనకరంగా ఉందని చెప్పారు. దీంతో పోలీసులు వారిని ఆస్పత్రికి తరలించారు. ఆ సమయంలో పోలసులకు, విద్యార్థులకు మధ్య తీవ్రంగా తోపులాట చోటు చేసుకుంది.

కరీంనగర్‌లోని శాతవాహన యూనివర్సిటీలో విద్యార్థుల దీక్ష నాలుగో రోజుకు చేరింది. వీరిని పోలీసులు ఆస్పత్రికి తరలించారు. వీరిలో నాగరాజు అనే విద్యార్థి ఆరోగ్యం క్షీణించడంతో అతన్ని ఆస్పత్రిలో ఉంచి మిగిలినవారిని పోలీసులు రిమాండ్‌లో ఉంచారు. ఖమ్మం జిల్లా అశ్వారావుపేట వ్యవసాయ కళాశాల విద్యార్థుల రిలే దీక్షలు కొనసాగుతున్నాయి. నిజామాబాద్‌లోని తెలంగాణ వర్సిటీ జేఏసీ నాయకులు రిలే నిరాహార దీక్షలు చేపట్టారు.

నాగం కేసును బనాయిస్తే సహించం: జేఏసీ
ఉస్మానియా వర్సిటీ జేఏసీ నాయకులు కుమారస్వామి, స్టాలిన్‌లను మంగళవారం మధ్యాహ్నం హైదరాబాద్‌లో పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నారు. దీనిపై జేఏసీ వర్గాల్లో తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తమైంది. దీంతో వారు వెంటనే మానవ హక్కుల కమిషన్‌ను సంప్రదించారు. కమిషన్‌కు కూడా పోలీసులు సరైన సమాధానం ఇవ్వలేదని తెలిసింది. కాగా.. జేఏసీ నేతలిద్దరూ సీఐడీ పోలీసుల అదుపులో ఉన్నట్టు సమాచారం. సీఐడీ అదుపులో ఉన్న వారిద్దరినీ నాగం జనార్దనరెడ్డిపై జరిగిన దాడి కేసులో ఇరికించే ప్రమాదం ఉందని విద్యార్థులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

అంతే కాకుండా బుధవారం బంద్‌ జరగనున్న దృష్ట్యా… జరిగే అవాంఛనీయ సంఘటనలు ఏవైనా వారిపైకి తోసే కుట్ర జరుగుతోందనే అనుమానాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. అందుకే మేజిస్ట్రేట్‌ ముందు హాజరు పర్చకుండా తాత్సారం చేస్తున్నారని విద్యార్థులు ఆరోపిస్తున్నారు. విద్యార్థులను వెంటనే విడుద ల చేయాలని, నాగం జనార్దన్‌రెడ్డిపై జరిగిన దాడి కేసును బనాయిస్తే సహించేది లేదని తెలంగాణ రాజకీయ జేఏసీ తీవ్రంగా హెచ్చరించింది.

(Courtesy: AndhraJyothy)

Dec 13, 2009: On my visits to Hyderabad, my hometown, I often find myself looking for a CD or DVD of an old, forgotten Telugu movie called Maa Bhoomi. Though I come across a lot of old stuff going back to the ’50s and ’60s, I have never been lucky enough to lay my hands on this relatively recent 1979 movie.
The sudden announcement of the process of forming Telangana state has, however, raised hopes in me that my search for Maa Bhoomi might end soon. In more than one sense, given that Maa Bhoomi means “Our Land” and I am a native of the Telangana region.
Since a major component of the campaign for Telangana statehood was to give our distinct culture the space that is due to it, I am optimistic that Maa Bhoomi, the first and probably the only ever feature film to be made completely in our dialect, will be back in circulation. Whatever little Telangana heritage is available in celluloid form would anyway be precious to us and should now be in greater demand than ever before.
But then, it is not only by default that Maa Bhoomi is so valuable. Though I saw it as a teenager decades ago when it had a long run as a morning show in one cinema hall in Hyderabad, I dare say that I would appreciate it as much even today. I have vivid memories of the movie capturing Telangana life against the backdrop of the armed struggle of the ’40s so powerfully that its obvious communist influence did not seem to detract from its cinematic merit.
Many people of my background grew up feeling defensive about the “crudities” of our dialect because of the manner in which they were run down or derided in the “popular culture” of Andhra Pradesh, defined by the more influential people from coastal districts.
Telugu cinema reflected this bias most blatantly as its heroes and heroines invariably and unmistakably spoke the coastal dialect. If the Telangana dialect made it to those films at all, it was heard from the mouths of villains or comedians.
Maa Bhoomi was, therefore, a liberating and cathartic experience for me, even if there was nothing “heroic” about the protagonist, a lowly peasant, who joins the underground armed struggle because he could anyway do nothing when the local zamindar forced his girlfriend into sex.
I could relate to the smallest of the Telangana peculiarities woven into its narrative: the manner in which the peasantry, for instance, was shown addressing their social superiors with the egalitarian nuvvu (equivalent to the Hindi tu), rather than with the honorific meeru (like aap) apt to be used in coastal Andhra.
Maa Bhoomi made such a lasting impact on me not only because of its cinematic quality but also because it pushed the envelope by letting all its characters speak in the Telangana dialect. Come to think of it, even its songs were in Telangana. One of the stirring songs introduced Gaddar, who went on to become a legendary balladeer.
The language of Maa Bhoomi was a highlight in itself because a distinguished Hyderabadi, Shyam Benegal, had already portrayed the feudal life of the Telangana countryside in his famous 1973 debut film in Hindi, Ankur.
The director of Maa Bhoomi too was a distinguished debutant, but, remarkably, he was not a native of Telangana. It is, perhaps, a measure of the inferiority complex suffered by the natives of Telangana that it took somebody all the way from Bengal, Gautam Ghose, to make this linguistic breakthrough on the silver screen.
Despite the critical and commercial success of this low-budget film made with unknown actors, Maa Bhoomi failed to spawn a genre of Telangana films, although the Telugu film industry went on to earn the distinction of being the most prolific year after year. Its closest successors seemed to be the few films that were made on Hyderabad’s fascination with its diaspora (Hyderabad Blues, Dollar Dreams, Angrez), which were largely either in English or Hyderabadi Urdu (or Dakhni, if you prefer to call it that).
Much of the psychological gains I made from Maa Bhoomi, however, came unstuck a year later when T Anjaiah, a quintessential Telangana speaker, became chief minister of Andhra Pradesh in 1980 and triggered a whole lot of jokes about our dialect. There was a veritable industry of “Anjaiah jokes” – much in the manner in which a decade later the peculiar dialogue delivery of a yesteryears Hindi film villain from Hyderabad sparked off “Ajit jokes” across the country.
Anjaiah’s predecessors from the Telangana region, P V Narasimha Rao, J Vengala Rao and M Chenna Reddy, escaped such ignominy because they knew Telugu well enough to speak it in a manner that was acceptable to people across the state.
While I chuckled at the Anjaiah jokes and shared them with others, I was conscious that underlying them was a contemptuous rejection of the Telangana dialect by the political mainstream dominated by people from the coastal Andhra and Rayalaseema regions. This is evident even today in the almost total absence of the Telangana dialect from TV news or entertainment channels.
The breakthrough just made on the statehood therefore seems to give an opportunity to Telanganites to come out of the cultural closet. The prospect of having our own state is exciting as it will let us find our voice, speak freely and unabashedly in our own dialect, without looking over the shoulder to see if any “refined” Telugu speaker from coastal Andhra is sniggering at us.
Egalitarian and earthy as the Telangana dialect is, there is an Anjaiah lurking in each of us, however much we may be educated or sophisticated. The revival of the old Hyderabad state will help us rediscover, among other cultural treasures, our Telangana cuisine which is so distinct from the notoriously hot Andhra counterpart.
Since my own rediscovery began with Maa Bhoomi, I fancy that when the history of the Telangana state is written, the influence of this arthouse film over at least my generation will merit more than a footnote. I also sincerely hope that those who administer the new state will take pointers from the film which will help them ensure that it doesn’t turn into Mao Bhoomi instead.

(Courtesy: Times Of India Blogs)

Telangana Backward Districts

Links:

1) BRGF District Charts

2) BRGF Districts Map

3) PDF Document

పెద్ద మనుషుల ఒప్పందానికి కట్టుబడి ఉండకపోవడం, ఆరు సూత్రాల కార్యక్రమాన్ని అమలు పరచకపోవడం, ప్రాంతీయ అభివృద్ధి కమిటీలను రద్దు చేయడం, సహజ వనరుల నిర్వహణ, వినియోగంలో అంతులేని అవినీతి మొదలైన కారణాలే ప్రస్తుత సంక్షోభానికి దారితీసింది. ప్రణాళికా సంఘం నిర్దేశించిన సమర్థ పాలన, సమ్మిళిత అభివృద్ధి లక్ష్యాల సాధనకు చిత్తశుద్ధితో మనం పూనుకున్నప్పుడే ఈ విషమ పరిస్థితి నుంచి బయటపడగలం.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ భవిష్యత్తు ఏమిటి? తమ ప్రాంతానికి ప్రత్యేక రాష్ట్ర ప్రతిపత్తి నివ్వాలని తెలంగాణ వారు, సమైక్యంగా ఉండాలని కోస్తా, రాయలసీమవారు తీవ్ర స్థాయిలో ఆందోళన చేస్తున్నారు. తలసరి ఆదాయం పరంగా కానివ్వండి, మానవాభివృద్ధి సూచీల విషయంలో కానివ్వండి మన రాష్ట్రం మధ్య స్థాయిలో ఉందేగాని అగ్రగామి రాష్ట్రంగా లేదు. ఇక అర్థశాస్త్రవేత్తలు ఇటీవల గీటురాళ్ళుగా తీసుకొంటున్న శ్రేయో సూచీల పరంగా మన రాష్ట్రం ఏ స్థానంలో ఉందో చెప్పనవసరం లేదు. ప్రస్తుత ధరల ప్రకారం 2007- 08లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ తలసరి ఎన్‌ఎస్‌డిపి 35,864 రూపాయలు.

మరి అదే సంవత్సరంలో వివిధ రాష్టాల తలసరి ఎన్‌ఎస్‌డిపి ఇలా ఉన్నది:

• గుజరాత్‌- 58, 531 రూపాయలు;
• మహారాష్ట్ర-47,051;
• కేరళ-41,814;
• కర్ణాటక-36,266.

కేంద్ర పాలిత ప్రాంతమైన చండీగఢ్‌ 1,10,728 రూపాయలతో తలసరి ఎన్‌ఎస్‌డిపిలో అగ్రగామిగా ఉంది. 2004-05 నుంచి 2007-08 సంవత్సరాల మధ్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సగటు వార్షిక తలసరి ఎస్‌డిపి రూ. 22,946 (సూచి 105.4) కాగా అఖిల భారతస్థాయిలో అది రూ.21,769. తలసరి ఎస్‌డిపి విషయంలో 32 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో మన రాష్ట్రం 13వ స్థానంలో ఉంది.

పేదరికాన్ని అంచనా వేసేందుకు ప్రణాళికా సంఘం నియమించిన ప్రొఫెసర్‌ సురేశ్‌ టెండూల్కర్‌ కమిటీ నివేదిక ప్రకారం 2004-05 సంవత్సరంలో దేశ జనాభాలో 37.2 శాతం మంది పేదలే. మన రాష్ట్రం విషయానికి వస్తే ఇది 30 శాతం కాగా కేరళలో 19.7 శాతం, తమిళనాడులో 28.9 శాతం, కర్ణాటకలో 33.4 శాతం, ఢిల్లీలో 13.1 శాతం, నాగాలాండ్‌ లో 9 శాతం మంది పేదలు. చిన్న, పెద్ద, కొత్త రాష్ట్రాల అనుభవమేమిటో చూద్దాం. 2004-08 సంవత్సరాల మధ్య స్థిర ధరల ప్రకారం సగటు వార్షిక తలసరి ఎన్‌ఎస్‌డిపి ఆధారంగా కొత్త రాష్ట్రాలైన ఉత్తరాఖండ్‌ 23వ స్థానంలోను, ఛత్తీస్‌గఢ్‌ 24వ స్థానంలోను, జార్ఖండ్‌ 28వ స్థానంలోను ఉన్నాయి.

ప్రత్యేక రాష్ట్ర ప్రతిపత్తి సమకూరినప్పటికీ పేదరికం నిర్మూలనలో అవి జాతీయ సగటు కంటే తక్కువ ఫలితాలను మాత్రమే సాధించగలిగాయి. రాష్ట్ర వైశాల్యం చిన్నదిగా ఉంటేనే సుపరిపాలన, అభివృద్ధి సాధ్యమవుతాయని చెప్పడానికి వీలులేదు. అలాగే వైశాల్యంలో పెద్దవిగా ఉన్న రాష్ట్రాలు కూడా అభివృద్ధిలో బాగావెనుకబడి ఉన్నాయి. ఇందుకు మణిపూర్‌, బీహార్‌లే తార్కాణాలు. 2004-07 సంవత్సరాల మధ్య మన రాష్ట్రంలోని 9 కోస్తా జిల్లాల్లో 4 జిల్లాల సగటు వార్షిక తలసరి ఆదాయం రాష్ట్ర సగటు తలసరి ఆదాయం కంటే తక్కువగా ఉంది.

అదే కాలంలో నాలుగు రాయలసీమ జిల్లాల సగటు తలసరి ఆదాయం కూడా రాష్ట్ర సగటు తలసరి ఆదాయం కంటే తక్కువగా ఉంది. తెలంగాణ విషయానికి వస్తే ఆ ప్రాంతంలోని పది జిల్లాలకుగాను 5 జిల్లాల తలసరి ఆదాయం రాష్ట్ర సగటు తలసరి ఆదాయం కంటే తక్కువగా ఉంది. సాగుచేస్తోన్న భూమి నికర వైశాల్యం, నీటి పారుదల సదుపాయమున్న నికర భూమి వైశాల్యం మధ్య నిష్పత్తి కరీంనగర్‌, వరంగల్‌, నిజామాబాద్‌, నల్లగొండ, ఖమ్మం జిల్లాలలో 2007-08 సంవత్సరంలో కూడా 45 నుంచి 79 శాతం మధ్య ఉన్నది.

ఈ విషయంలో మహబూబ్‌నగర్‌, ఆదిలాబాద్‌ జిల్లాలు మొత్తం 23 జిల్లాల్లో వరుసగా 20, 21 స్థానాల లో ఉన్నాయి. రాష్ట్రం మొత్తంగా చూస్తే నికర సాగు భూమి, నికర సాగునీటి వసతి గల భూమి మధ్య నిష్పత్తి 44 నుంచి 45 శాతం మధ్య ఉంది. 2006-07 సంవత్సరంలో సాగునీటి వసతి గల మొత్తం పంట క్షేత్రాల వైశాల్యం, సాగుచేస్తోన్న మొత్తం భూ వైశ్యాలం మధ్య నిష్పత్తి

• పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో 87.65 శాతం,
• కరీంనగర్‌ జిల్లాలో 78.05 శాతం,
• నెల్లూరు జిల్లాలో 75.39 శాతం,
• వరంగల్‌ జిల్లాలో 67.47 శాతంగా ఉంది.

చివరి నాలుగు స్థానాలలో

• అనంతపూర్‌ (14 శాతం),
• ఆదిలాబాద్‌ (19 శాతం),
• కర్నూలు (22 శాతం)
• మహబూబ్‌నగర్‌ (25 శాతం) ఉన్నాయి.

ఈ అంకెలను బట్టి వివిధ రంగాలలో తెలంగాణ, కోస్తా జిల్లాలు అగ్ర స్థానంలో ఉన్నాయని, రాయలసీమ జిల్లాలు చివరి స్థానాలలో ఉన్నాయని స్పష్టమవుతోంది. ప్రస్తుతం జిఎస్‌డిపి/జిడిపిలలో 55 శాతం సేవల రంగం ద్వారా సమకూరుతుంది. కనుక మానవ వనరులు, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి అగ్ర ప్రాధాన్యమివ్వవలసివుంది. వివిధ ప్రాంతాల ప్రజల మధ్య అవగాహనా వారధులనే గాని, వేర్పాటు గోడలను నిర్మించకూడదు.

రవాణా, కమ్యూనికేషన్‌ రంగాలలో అనూహ్య పురోగతి మూలంగా ప్రాంతాలు, ప్రదేశాల మధ్య దూరాలు తగ్గిపోయాయి. టెలీ కాన్ఫరెన్స్‌లు జరుగుతున్న నేటి పరిస్థితుల్లో సమర్థ పాలన నందించేందుకు చిన్న రాష్ట్రాలనేర్పాటు చేయాల్సిన అవసరమేమిటి? ‘సెంటిమెంటు’ మాత్రమే పురోగతి సాధనకు తోడ్పడదు. అదనపు వనరులను సమకూర్చుకోని పక్షంలో ఏ రాష్ట్ర మూ ఆర్థిక సౌష్ఠవాన్ని పెంపొందించుకోలేదు; సుస్థిర పాలనను అందివ్వలేదు. సంకుచిత రాజకీయ ప్రయోజనాలకు తావివ్వకుండా సుపరిపాలన నందిస్తూ, అభివృద్ధి సాధనలో సరైన ప్రాధమ్యాలను నిర్దేశించుకున్నప్పుడు మాత్రమే మనం ప్రస్తుత దురదృష్టకర పరిస్థితుల నుంచి బయటపడగలం.

మరి మనం చింతిస్తున్న ఈ దురదృష్టకర పరిస్థితులకు కారణాలేమిటి?

• పెద్ద మనుషుల ఒప్పందానికి కట్టుబడి ఉండకపోవడం,
• ఆరు సూత్రాల కార్యక్రమాన్ని అమలు పరచకపోవడం,
• ప్రాంతీయ అభివృద్ధి కమిటీలను రద్దు చేయడం,
• పాలనా వ్యవస్థలో మితిమీరిన కేంద్రీకరణ,
• పంచాయతీరాజ్‌ సంస్థలు, పట్టణ స్థానిక పాలనా సంస్థలను నిర్వీర్యం చేయడం,
• సహజ వనరుల నిర్వహణ, వినియోగంలో అంతులేని అవినీతి,
• ప్రణాళికా బద్ధంగా ఆర్థిక వనరులను వినియోగించుకోకపోవడం,
• ప్రణాళికా లక్ష్యాలకు విరుద్ధం గా భారీ ‘అభివృద్ధి’ పథకాలను చేపట్టడం,
• పాలకులలో ‘నా తరువాత, ప్రళయమే’ అన్న వైఖరి ఇత్యాదులు ప్రస్తుత దురదృష్టకర పరిస్థితులకు దారి తీశాయి.

మరి మార్గాంతరం ఏమిటి?

• రాజ్యాంగబద్ధమైన జిల్లా ప్రణాళికా సంఘాలను పటిష్టం చేయాలి.
• వివిధ చట్టాలు నిర్దేశించిన అధికారాలను వాటికి సమకూర్చాలి.
• ప్రజల్లో విశ్వాసాన్ని పెంపొందించేందుకు మూడు ప్రాంతీయ అభివృద్ధి సంఘాలలోను ప్రజా శ్రేయస్సుకు నిబద్ధమయిన రాజకీయవేత్తలు, అధికారులను నియమించాలి.
• వాటికి సరైన రీతిలో నిధులు సమకూర్చాలి.
• అభివృద్ధి పథకాలు, సంక్షేమ కార్యక్రమాల అమలును పర్యవేక్షించేందుకు వాటికి అవసరమైన అధికారాలు అన్నిటినీ సమకూర్చాలి.
• రాష్ట్రంలో సాపేక్షంగా వెనుకబడిన జిల్లాలలో అన్ని రంగాలలోను సత్వర అభివృద్ధి సాధించేందుకు ‘బ్యాక్‌వర్డ్‌ రీజియన్స్‌ గ్రాంట్‌ ఫండ్‌ (బిఆర్‌జిఎఫ్‌) కింద పెద్ద ఎత్తున ఆర్థిక సహాయమందించాలి.
• సమర్థ పాలన, సమ్మిళిత అభివృద్ధి అనేవి 11వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (2007-12) ప్రధాన లక్ష్యాలు అనే విషయాన్ని మనం విస్మరించకూడదు.
• ఏ సమస్యనైనా ఏకాభిప్రాయం ద్వారా పరిష్కరించుకోవడం,
• నిర్ణయాలు తీసుకోవడం లోను, వాటిని అమలుపరచడంలోను జవాబుదారీతనంతో వ్యవహరించడం,
• అభివృద్ధి కార్యక్రమాలలో ప్రజలను భాగస్వాములను చేయడం, వర్తమాన అవసరాలనే కాక భవిష్యత్‌ తరాల అవసరాలను కూడా దృష్టిలో ఉంచు కోవడం మొదలైనవి సమర్థ లేదా సుపరిపాలన లక్షణాలు.

సరిగ్గా ఇప్పుడు కొరవడింది సమర్థ పాలనా, అన్ని ప్రాంతాల మధ్య సమానాభివృద్ధి. ప్రస్తుత దురదృష్టకర పరిస్థితులు తొలగిపోవాలంటే సుపరిపాలన, మూడు ప్రాంతాలలోను సమాన స్థాయిలో అభివృద్ధిని సాధించడమే ఇప్పుడు మన పాలకుల ప్రథమ ప్రాథమ్యం కావాలి. (ఇందుకు అవసరమైతే అధికరణ 356 కింద రాష్ట్ర శాసనసభను సుషుప్త చేతనా వస్థలో ఉంచాలి). ఏమైనా ఇటువంటి పరిణామానికి అన్ని పార్టీలకు చెందిన శాసనసభ్యులు, ప్రభుత్వ ఉన్నతాధికారులు మానసికంగా సంసిద్ధమయ్యేవున్నారు.

ఆందోళనల ఒత్తిడి నుంచి వారిని బయటపడవేయవలసిన అవసరముంది. ‘ఐక్యంగా ఉంటే మనమే బలవంతులం, విడిపోతే కొరగాని వాళ్ళమవుతామని’ పెద్దలు చెబుతుంటారు. ఆ సుభాషితాన్ని ఇప్పుడై నా సరిగ్గా అర్థం చేసుకొంటేనే మనం ప్రస్తుత సంక్షోభం నుంచి బయటపడతాం. సుపరిపాలనతో పాటు మూడో అంచె పాలనా వ్యవస్థ అంటే పంచాయతీరాజ్‌ సంస్థలు, పట్టణ స్థానిక పాలనా సంస్థలను సముచిత అధికారాలతో సాధికారికం చేసినప్పుడు మాత్రమే ప్రస్తుత సంక్షోభం తొలగిపోగలదు. మానవ దేహంలో ఏదైనా ఎముక విరిగినప్పుడు ఆ ఎముకకు కట్టుకట్టి, కదలకుండా చేసి మూలికల సహాయం తో ఆరు వారాలు లేదా రెండు మూడు నెలల్లో దానికి సమీపంలో ఉన్న ఇతర ఎముకలతో పూర్వం మాదిరిగా అతుక్కుపోయేలా చేయడం మన సంప్రదాయ వైద్య పద్ధతి.

అయితే ఆధునిక వైద్యులు ఇనుపబద్దలు, ఇతర దృఢ పరికరాలతో కట్టు కట్టి ఆరు వారాల కంటే తక్కువ సమయంలోనే విరిగిన ఎముకలను సరిచేసి బాధితుడికి బాధా ఉపశమనం చేస్తున్నారు. ఇప్పుడు మన రాష్ట్ర రాజకీయ వ్యవస్థ కూడా తీవ్ర ఘాతాలకు లోనయివుంది. సామరస్యత పూర్తిగా దెబ్బతింది. రాజకీయరంగంలోనే కాక సామాజిక, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక రంగాలలో కూడా ఇది తీవ్ర ప్రతికూల ప్రభావాలను చూపుతోంది. మరి ఆయా ప్రాంతాల ప్రజల మనస్తాపాలకు నిజమైన కారాణాలు ఉన్నా లేకపోయినా రాష్ట్రాన్ని ప్రస్తుత సంక్షోభ పరిస్థితుల నుంచి బయటపడవేయడానికి సరైన ‘వైద్యం’ తక్షణమే చేయవలసిన అవసరమెంతైనా ఉంది.

రాజకీయ అస్థిరతను రూపుమాపడానికి, ఆర్థిక వెనుకబాటుతనాన్ని నిర్మూలించేందుకు, సామాజిక పతనాన్ని అరికట్టేందుకు, సమున్నత సాంస్కృతిక వైభవాన్ని సాధించేందుకు మనం చ్తితశుద్ధితో పూనుకోవాలి. పదకొండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకున్న సమ్మిళిత అభివృద్ధి గురించి శతాబ్దాల క్రితమే మన ప్రాచీనులు చెప్పారు. ‘పేదరికం ఎక్కడ ఉన్నా అది అక్కడ ఐశ్వర్యానికి ముప్పు చేస్తుందని‘ వారు అన్నారు. మన పెద్దలు చెప్పిన ఈ సత్యాన్ని మరచిపోనప్పుడే మనం అన్ని ప్రాంతాలలోను, అందరికీ సమానాభివృద్ధిని సాధించగలం.

- ఎమ్‌.ఎల్‌. కాంతారావు
(వ్యాసకర్త విశ్రాంత అర్థశాస్త్ర ఆచార్యులు)

- చెన్నమనేని హనుమంతరావు

తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటు ప్రక్రియకు నాంది పలకనున్నట్టు కేంద్ర హోంమంత్రి పి.చిదంబరం ఈ నెల రెండోవారంలో చేసిన విధాన ప్రకటన, తెలంగాణకు సంబంధించినంతవరకు రాష్ట్రంలోని అన్ని రాజకీయ పార్టీల నిజస్వరూపాన్ని బహిరంగం చేసింది. కాంగ్రెస్‌, టీడీపీ, పీఆర్పీ వంటి పార్టీలు విడిగా పార్టీ సమావేశాల్లోనేకాక, అఖిలపక్ష సమావేశంలోనూ, తెలంగాణపై అసెంబ్లీలో ప్రవేశపెట్టే తీర్మానానికి మద్దతునిస్తామని ముందు ప్రకటన చేసి, చిదంబరం ప్రకటన వెలువడగానే మాటమార్చి సమైక్యాంధ్ర నినాదాన్ని పుక్కిట పట్టిన సంగతి తెలిసిందే.

ఏఐసీసీ అధినేత సోనియాగాంధీ ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటుకు అనుకూలంగా నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం సుదూరంగానైనా ఉండదని గట్టిగా నమ్మిన కోస్తాంధ్ర, సీమ కాంగ్రెస్‌ నేతలకు, పార్టీ హైకమాండ్‌ తాజా వైఖరి వెన్నులో చలిపుట్టించింది. టీడీపీ, పీఆర్పీ వంటి పార్టీలకు చెందిన తెలంగాణేతర నాయకులు సైతం సమైక్యాంధ్ర బాట పట్టడం, ‘ప్రాంతీయత’ అంశం పార్టీలకు అతీతమైనదన్న చేదునిజాన్ని వెలికి తెచ్చింది.

ఇటీవలి చరిత్రను గమనిస్తే, టీఆర్‌ఎస్‌ అధి నాయకుడు కేసీఆర్‌ ఢిల్లీలో తన ‘లాబీయింగ్‌’ ద్వారా, కాంగ్రెస్‌ మినహా అన్ని జాతీయ, ప్రాంతీయ పార్టీల మద్దతును తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటుకు కూడగట్టారు. ప్రణబ్‌ముఖర్జీ కమిటీకి దేశంలోని 30కి పైగా పార్టీలు తమ మద్దతును లితపూర్వకంగా తెలియజేశాయి. గత యూపీఏ ప్రభుత్వంలోని భాగస్వామ్య పక్షాలన్నీ (ఒక్క సీపీఎం మినహా) ‘తెలంగాణ’కు తమ సంఘీ భావం తెలిపాయి. విశేషం ఏమంటే ఆనాడు మద్దతు తెలిపిన ఎన్సీపీ, డీఎంకే, తృణమూల్‌ కాంగ్రెస్‌, ఆర్జేడీ వంటి పార్టీలు సైతం చిదంబరం ప్రకటన అనంతరం తమ వైఖరి మార్చుకుని ‘తెలంగాణ’ ఏర్పాటును వ్యతిరేకిస్తున్నాయి.

చిదంబరం ప్రకటన వెలువడక ముందు అంటే- ఇటీవలి ఎన్నికల వేళ రాష్ట్రంలో నెలకొని ఉన్న పరిస్థితిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే- ఒక్క కాంగ్రెస్‌ పార్టీ తప్ప టీడీపీ, పీఆర్పీ, సీపీఐ, బీజేపీ, లోక్‌సత్తా పార్టీలు తెలంగాణ ఏర్పాటుకు తమ సుముఖతను వ్యక్తం చేశాయి. 2004 నాటికి ఎన్నికలలో టీఆర్‌ఎస్‌తో పొత్తుపెట్టుకుని తెలంగా ణకు అనుకూలంగా వ్యవహరించి అధికారంలోకి వచ్చిన కాంగ్రెస్‌ పార్టీ, 2009 ఎన్నికలు వచ్చే సరికి, తెలంగాణ అంశంపై తటస్థ వైఖరి అవలంబించి తిరిగి అధికారం హస్తగతం చేసుకుంది.

ఆ పార్టీ ఎన్నికల ప్రచారంలో ఏకాభిప్రాయ సాధన, రెండో ఎస్సార్సీ నియామకం, హైకమాండ్‌ ఏం చెబితే అది అన్నారే తప్ప తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటును వ్యతిరేకించలేదు. ‘సమైక్యాంధ్ర’ అనే మాటను ఎన్నికలనాడు ఆ పార్టీ ప్రయోగించలేదు. ఫలితాలు వెలువడి ఆరు నెలలుకూడా పూర్తికాకముందే, ఆ పార్టీ తటస్థ వైఖరి పూర్వపక్షమైపోయి, అనుకూల, వ్యతిరేక వైఖరులు అతిస్పష్టంగా ‘ప్రత్యేక ఆంధ్ర’ కాకుండా ‘సమైక్యాంధ్ర’ నినాదం బలంగా ముందుకు తోసుకుని రావడం సరికొత్త పరిణామం. రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా గత రెండు వారాలుగా నెలకొని వున్న రాజకీయ సంక్షోభ పరిస్థితిని ఈ ‘సమైక్యాంధ్ర’ నినాదం ఇంతకుఇంత విషమింప చేస్తున్నది.

ఈ నేపథ్యంలో కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పాటు అంశంలోని లోతుపాతులను, గతం తాలూకు కీలక భావనలను రేఖామాత్రంగా చూద్దాం. తెలంగాణ తరహాలో చిన్న రాష్ట్రాల ఏర్పాటు ప్రజాస్వామిక ప్రక్రియ సఫలం కావడానికి ఎలా తోడ్పాటునం దిస్తుందో పరిశీలిద్దాం.

కాంగ్రెస్‌ పార్టీలోని తెలంగాణకు చెందిన శాసనసభ్యులు, మంత్రులు, ఎంపీలు, ఇతర ముఖ్య పార్టీ నాయకులు అందరికందరూ ఈ రోజున తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధనకు ఆందోళన పథం తొక్కారన్నది తెలుస్తూనే ఉంది. 1956 నాటి తొలి ఎస్సార్సీ ఏకాభిప్రాయ సాధన ప్రక్రియను తెలంగాణ ప్రాంత వాసులకు పరిమితం చేసింది. ఆంధ్ర, సీమ ప్రాంత ప్రజలకు ఈ ప్రక్రియలో ప్రమేయం ఉండదని తేల్చి చెప్పింది. తెలంగాణ విడిగా ఐదేళ్లు ఉనికిలో ఉన్న తరువాత మూడింట రెండు వంతుల మంది శాసనసభ్యులు కోరితేనే, అధికారకంగా ‘ఆంధ్ర’తో తెలంగాణను విలీనం చేయాలని ఫజల్‌ అలీ కమిషన్‌ సిఫార్సు చేసింది. అదేవిధంగా ఒకవేళ తెలంగాణను ఆంధ్రతో కలిపితే, ఐదేళ్ల సహజీవనం తరువాత, ఇష్టం లేకుంటే తెలంగాణ విడిపోవచ్చునని చెప్పింది.

కానీ, ఈ రెండూ జరగలేదు. గమ్మత్తేమిటంటే, కాలగతిలో ‘ఏకాభిప్రాయ సాధన’ ప్రతిపాదనలోనే తెలంగాణ ప్రజలకు తావులేని పరిస్థితి ఏర్పడింది. జాతీయ స్థాయిలో, రాష్ట్ర స్థాయిలో ఏకాభిప్రాయానికి రావాలంటున్నారే తప్ప తెలంగాణ స్థాయిలో దాని అవసరాన్ని ఎవరూ గుర్తించడం లేదు. ఏకాభి ప్రాయ సాధన ఏకైక లక్ష్యంగా ఏర్పడిన ప్రణబ్‌ ముఖర్జీ కమిటీ, కాంగ్రెస్‌ పార్టీ వైఖరిలోని ‘అస్పష్టత’ వలన, ఆ పనిని పరిపూర్తి చేయలేక పోయింది. 2004 నాటి ఎన్నికల ప్రణాళిక ప్రకారం రెండో ఎస్సార్సీ నియామకానికి కూడా పార్టీ కట్టుబడి లేదన్నది తెలిసిందే.

రెండో ఎస్సార్సీ నియామకం ఆనాడు జరిగివుంటే, ఇతర అన్ని రాజకీయ పార్టీలూ ఆ కమిషన్‌కు తమ వైఖరి ఏమిటో చెప్పివుండేవి. అదీ జరగలేదు.

అసెంబ్లీలో ‘తెలంగాణ’ బిల్లు ప్రవేశపెట్టవలసిన అవసరం కానీ, అది నెగ్గవలసిన అవసరం కానీ రాజ్యాంగం ప్రకారం లేవన్నది గమనార్హం. కాంగ్రెస్‌ పార్టీ తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటుకు అనుకూల వైఖరి ఇప్పటికైనా తీసుకుంటే, పార్లమెంటులో తెలంగాణ బిల్లు సునాయాసంగా ఆమోదం పొందుతుంది. యూపీఏ భాగస్వామ్యపక్షాలు కొన్ని, మారిన కాలమాన పరిస్థితుల్లో, ‘తెలంగాణ’ ప్రతికూల వైఖరి తీసుకుంటున్నాయి. కనుక, తన మీద తప్పులేకుండా ఉండాలంటే, కాంగ్రెస్‌ బిల్లు ప్రవేశపెట్టలేకపోయినా, తన వైఖరిని స్పష్టం చేయాలి. కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ఈ పని చేయగలిగితే ప్రజల మన్నన పొందే అవకాశమూ ఉంటుంది.

కాంగ్రెస్‌ పార్టీ అధిష్టానం ‘తెలంగాణ’ సమస్యపై నిర్దిష్ట వైఖరి తీసుకోలేకపోవడానికి అసలు కారణం ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను ఆదినుంచీ పరిపాలిస్తూ వచ్చిన ముఖ్యనేతల ‘స్వప్రయోజనం’ లో నిక్షిప్తమై ఉంది. ‘వీటో అధికారం’ రాష్ట్ర పాలక వర్గాల హక్కు భుక్తమైపోవడమే, కేంద్రం లేదా ఏఐసీసీ నిస్సహాయత వెనక దాగి ఉన్న మూల కారణం. కేంద్రం అవునంటే, రాష్ట్ర ‘అధినేత’లు కాదంటారు, కాబట్టే తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటు నిరంతరాయంగా వాయిదాపడుతూ వస్తున్నది. అతి కొద్దిమంది నేతలు తమకు ఉన్న అధికార బలంతో, వనరుల బలంతో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ వంటి పెద్ద రాష్ట్రాన్ని తమ కనుసన్నల్లో నడిపించడం, మన ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థ మూలాలను దెబ్బ తీస్తున్నదంటే అతిశయోక్తి కాదు. హైకమాండ్‌ను ఓ వైపు పరోక్షంగా అదుపు చేస్తూనే, మరోవైపు హైకమాండ్‌ ఆజ్ఞను జవదాటబోమని పదేపదే ప్రకటనలు చేసిన ప్రఖ్యాతి మన రాష్ట్ర నేతలకే దక్కుతుంది. తెలంగాణకు సంబంధించి కాంగ్రెస్‌ ‘హైకమాండ్‌’ ఢిల్లీలోకాక హైదరాబాద్‌లో ఉందన్న మాట చెవికి కటువుగా ఉన్నా కాదనలేని నిజం.

తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటు ప్రతిపాదనను కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ ప్రాంతాలకు చెందిన పాలక వర్గాలు వ్యతిరేకిస్తున్నాయే తప్ప సామాన్య ప్రజానీకం వ్యతిరేకించడం లేదన్నది మనం గమ నంలో పెట్టుకోవాలి. ప్రజల నుంచి వ్యతిరేకత లేదు కాబట్టే టీడీపీ, బీజేపీ, సీపీఐ, ప్రజారాజ్యం వంటి పార్టీలు మొన్నటి ఎన్నికలవేళ, తెలంగాణ డిమాండ్‌ను అనుకూలించాయి.

తెలంగాణ అంశం నిజానికి కేవంలం ఒక ప్రాంతీయ సమస్యకాదు, అది జాతీయ స్థాయి సమస్య. ఎందుకంటే, అది దేశ సామాజిక జీవనంలో వస్తున్న పెనుమార్పునకు, మౌలిక పరివర్తనకు ఒక నిదర్శనం. అధికార వికేంద్రీకరణ ద్వారా ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థ విస్తృతి పెరిగి, ప్రజలను ‘సాధికారం’ చేసేందుకు జరిగే ఒకానొక ప్రయత్నం తెలంగాణ డిమాండ్‌. ప్రజలకు సాధికారత సిద్ధిస్తే వారు తమ నిజమైన సమస్యలకు అభివ్యక్తినివ్వడంతోనే ఆగక, పరిష్కార మార్గాలను కూడా కనిపెడతారు.

దీనివలన సమాజ గమనంలో అన్ని వర్గాలకు చెందిన ప్రజలు క్రియాశీలంగా భాగస్వాములు కాగలిగే సావకాశం ఏర్పడుతుంది. ప్రజల ప్రత్యక్ష భాగస్వామ్యం పెద్ద రాష్ట్రాలలో భిన్న-విభిన్న ప్రయోజనాలు సంఘర్షణకు దిగేచోట్ల సాధ్యపడదు. ఎందుకంటే, అప్పుడు ఆధిపత్య స్థానంలో ఉన్న అల్పసంఖ్యా కుల ప్రయోజనాలకే అగ్రస్థానం లభిస్తుంది. సామాజికంగా నిరాదరణకు గురవుతున్న వర్గాల గొంతు అధికారంలో ఉన్న వారికి వినపడదు.

తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడితే, సామాజికంగా, ఆర్థికంగానేకాక, రాజకీయంగా కూడా అందరికన్నా ముందు లబ్దిపొందేది ఆదివాసులు, ముస్లింలు. ఎందుకంటే, ఈ రెండు సామాజిక వర్గాలు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఇతర ప్రాంతాలకన్నా తెలంగాణలోనే అధికంగా ఉన్నారు. ఆదివాసి జనాభా తెలంగాణలో 60 శాతం పైగా ఉన్నారు. అలాగే ముస్లింలు 61 శాతం దాకా ఉన్నారు. ఈ నేపథ్యంలో చట్టసభలలో ఈ రెండు వర్గాల ప్రాతినిధ్యం గణనీయంగా పెరుగు తుంది. తద్వారా ప్రజాస్వామిక ప్రక్రియలో వారి భాగస్వామ్యం ఇతోధికంగా వృద్ధి చెందు తుంది. మొత్తంగా చూస్తే తెలంగాణ జనాభాలో ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీలు 85 శాతం దాకా ఉన్నారు.

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో వీరందరి ఆకాంక్షలు, ఆశలు నెరవేరే అవకాశాలు అధికమవుతాయి. రాజకీయంగా తమ అస్తిత్వాన్ని బలంగా చాటుకునే వెసులు బాటు ఈ వర్గాలకు కలుగుతుంది కనుక ఆ మేరకు సమాజ జీవన రంగంలో వారి ప్రత్యక్ష ప్రమేయం మిక్కుటమవుతుంది. అప్పుడు పంచాయతీరాజ్‌ సంస్థలు కూడా కోల్పోయిన బలాన్ని తిరిగి పొంది, నూతన జవసత్వాలతో ప్రజలవద్దకు పాలన చేరే మార్గం సుగమం చేస్తాయి.

కొత్త రాష్ట్రాలు లక్ష్యాన్ని అధిగమించాయి

కొత్తగా ఏర్పడిన ఛత్తీస్‌గఢ్‌, జార్ఖండ్‌, ఉత్తరాం చల్‌ పెరుగుదల రంగంలో పెట్టుకున్న లక్ష్యాన్ని అధిగమించడం చిన్న రాష్ట్రాల ఏర్పాటు భావనను బలోపేతం చేస్తున్నది. పదవ ప్రణాళికా కాలంలో మూడు రాష్ట్రాలు సాధించిన స్థూల జాతీయోత్పత్తి ఇందుకు తార్కాణం. ఈ రాష్ట్రాలు వాటి మాతృ రాష్ట్రాల కన్నా అధిక స్థాయిలో పెరుగుదల సాధించడం విశేషం. మాతృ రాష్ట్రాలు అనుకున్న లక్ష్యంకన్నా వెనుకబడిపోగా, కొత్త రాష్ట్రాలు లక్ష్యాన్ని అధిగమించాయి.

దేశంలోని వెనుకబడిన ప్రాంతాలు పెద్ద రాష్ట్రాలలో అంచుల్లో ఉంటూ, అభివృద్ధి రంగంలో ఇన్నేళ్లుగా అణగారి ఉన్నాయని, రాష్ట్ర ప్రతిపత్తి ఏర్పడిన తర్వాత అవి బాహ్య అవరోధాలను అధిగమించి, తమ అంతర్గత శక్తిని వినియోగంలోకి తెచ్చి పూర్తి స్థాయిలో వికాసం చెందాయని ఈ పరిణామం స్పష్టం చేస్తున్నది. తెలంగాణ వంటి చిన్న రాష్ట్రాలలో ప్రజాప్రతి నిధులు అధికార యంత్రాంగంపై, కొత్తగా రూపుదిద్దుకున్న ‘వ్యవస్థ’పై అత్యధిక స్థాయిలో ఒత్తిడి తెచ్చి ప్రజలకు మెరుగైన పాలనను ప్రజాస్వామిక సూత్రాలకు లోబడి అందించగలిగే ఆస్కారం ఉంటుంది.

Chennamaneni HanumanthaRao

చెన్నమనేని హనుమంతరావు
సుప్రసిద్ధ ఆర్థిక శాస్త్రవేత్త

(Courtesy: Sakshi)

Charminar, Hyderabad

India’s southern city of Hyderabad is becoming one of India’s most potent symbols of the greed and corruption that link politicians and businessmen. For the third time in a year, the state has been rocked by a crisis that exposes those linkages – this time over whether Andhra Pradesh should be split in two with the creation of a new state of Telangana based around Hyderabad

This is a far cry from the glory and international fame of the past 15 or so years when this prosperous capital of the state of Andhra Pradesh became an international symbol of India’s dramatic growth in software, second only to Bangalore as a thriving location for information technology investment. Companies located there include Google and Microsoft, and Bill Clinton visited as US president.

The first of the state’s crises came a year ago with the collapse of Satyam, a leading Hyderabad-based software company that was owned by the family of its then chairman, Ramalinga Raju. The Rajus were closely linked with various politicians, including the state’s Congress chief minister, Y S Rajasekhar Reddy (YSR), who died in a helicopter crash in September, as well as his predecessor, Chandrababu Naidu.

Politicians are widely believed to have invested their black money in both Satyam and in Maytas Infrastructure, an associated company that received favours on contracts from the state government and drained funds out of Satyam. Both companies (Satyam has now been sold) are now being investigated for massive fraud, and Raju has been detained in jail since January.

Next came YSR’s sudden death and an immediate attempt by his politically inexperienced 37-year old son, Y.S.Jaganmohan Reddy, to become the chief minister. Jaganmohan, who had built a substantial business empire since his father came to power in 2004, was frenetically backed in a campaign by local businessmen who wanted to protect deals they had struck with his father and to be able to replicate them in the future.

As Bharat Bhushan, editor of India’s Mail Today, put it in an article (“Money backs ‘Son-rise’ in Andhra” – Oct 3, 2009) that listed many company names, YSR secured the loyalty of his supporters not by giving them lucrative government jobs, which is common practice across the country, but by facilitating opportunities for developing new businesses, especially in booming Hyderabad.

“YSR converted his key supporters into businessmen, industrialists, contractors and realtors,” wrote Bhushan. “Their loyalty to the party, or the leader, was based on pure economic interest. YSR rewarded them with contracts in state sponsored irrigation projects…….highway projects, real estate activities, development of Special Economic Zones, land grants and housing schemes in urban as well as rural areas……

“It has taken decades for Indian entrepreneurs like the Tatas, Birlas, Ambanis and Bajajs to convert family businesses into billion dollar corporations. The Congress Party under YSR in Andhra showed us that this could be done in barely five years.”

These are the businessmen who are now resisting the demands for a Telangana state. Coming from Andhra’s coastal regions, they mostly belong to the Reddy and Kamma upper castes that must now be ranked along with India’s more famous business castes and communities such as the Marwaris of the north and the Chettiars of the south.

They fear that the dispute will lead to a crash in Hyderabad real estate values and a cutback on infrastructure projects – and that they might be driven out of the capital by the new Telangana rulers.

Among the most powerful anti-Telangana politicians is Lagadapati Rajagopal, founder-chairman of the rapidly growing Lanco infrastructure, power and construction group and a Congress MP, whose development plans in and around Hyderabad would be hit hard if the state split. Another MP with powerful Delhi connections is T.Subbarami Reddy, whose Gayatri group has many infrastructure projects. Another businessman who would lose from a split is Andhra-born G.M.Rao, founder-chairman of the Bangalore-based GMR group that built Hyderabad airport and controversially has 5,000 of acres around the site waiting for development, as well as many other projects. National and local politicians are widely believed to have invested in such companies.

The Telangana claim

The Telangana people’s wish for some sort of constitutional identity has been around for over 50 years, and has been fudged and rebuffed by successive Indian governments. But last week (December 9) the central government gave way and agreed to create Telangana in order to end a fast by a local politician and activist, K. Chandrashekhar Rao (KCR), leader of Telangana Rashtriya Samiti, who was risking his life to revive his crumbling political image.

That humane but politically clumsy decision led to violent demonstrations in Hyderabad, plus resignation threats by about half the members of the legislative assembly. This paralysed the state government and sparked follow-on bifurcation claims from other states all over India.

But observers of India’s frequently muddled and confusing political scene need not fear any imminent Balkanisation of India’s 28 states. Having prevented the death of the fasting politician, the government is back to fudge, and hopes to stall the Telangana claims indefinitely, maybe even until the state’s next assembly elections in 2014. Meanwhile, other states’ claims to be split will be examined, and some may push ahead a little – but there is no crisis, despite blanket and over-excited media coverage.

Unlike most other bifurcation claims, the battle over Telangana is about wealth, not language or ethnic divisions, nor dramatic differences in geography. It would also be the first time that the capital of a state has gone with the new entity – normally the breakaway has to start afresh.

The people of coastal Andhra have benefited economically since the days of British rule when there was extensive investment in irrigation, but the Telangana region lagged behind under the thumb of the Nizam of Hyderabad. When Hyderabad began to flourish in the 1990s as an IT centre, wealthy landowners from the coastal region flocked to the city to develop real estate and infrastructure projects, lining up with local politicians such as YSR and his cronies to secure contracts and licences. This is the wealth that they fear the creation of Telangana would put at risk.

The reputation of Hyderabad and Andhra has been severely damaged by this series of crises. It is causing concern among both Indian and international investors who had not known – or had ignored – the political-business linkages and scams.

The state now has an uncertain political future. The death of YSR has removed an able political leader who, despite his business links and cronyism, was an effective Congress chief minister. Now the Congress Party is split over who his successor should be, as well as over the Telangana issue. And, of course, politicians’ fixing of contracts and projects for the benefit of themselves and their cronies is visible for all to see.

(Courtesy: MyNews)

తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి నాయకత్వంలో ఎనిమిది సంవత్సరాలుగా, వివిధ ప్రజాసంఘాల నాయకత్వంలో పదమూడు సంవత్సరాలుగా సాగుతున్న ఈ దశ ఉద్యమం నవంబర్ 29న ఒక గుణాత్మకమైన మలుపు తిరిగినట్టనిపిస్తున్నది. ‘ఎక్కడా ఒక్క బస్సు అద్దం పగలకుండా, ఒక్క చుక్క నెత్తురు చిందకుండా సాగుతున్న’ ఈ దశ ఉద్యమంలో బహుశా మొదటిసారిగా ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో పెద్ద ఎత్తున తెలంగాణ బిడ్డల నెత్తురు చిందింది. 1969 తర్వాత మళ్లీ ఒకసారి అంత పెద్ద ఎత్తున నిర్బంధకాండ సాగుతున్నది. నలభై ఏళ్ల తర్వాత తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఆకాంక్ష ఆ నిర్బంధాన్ని ప్రతిఘటించడం కూడ కనబడుతున్నది. పాత నినాదమైన ‘ఈట్ కా జవాబ్ పత్తర్ సే’ అనకపోయినా జవాబు సరిసమానమైన భాషలోనే ఉండాలని ప్రజలు ఎక్కడికక్కడ భావిస్తున్నారు.

ఈ పదమూడు సంవత్సరాలలో నిర్బంధమూ ప్రతిఘటనా అసలే లేవని కాదు. విప్లవోద్యమంతో అనుబంధం ఉన్నదనే సాకుతో తెరాస వరంగల్ నాయకుడు నల్లా వసంత్, తెలంగాణ జనసభ నాయకుడు సుదర్శన్, తెలంగాణ కళాసమితి కళాకారులు బెల్లి లలిత, ఐలయ్యలను పోలీసులో, కిరాయి హంతకులో హత్య చేశారు. ఆ హత్యలకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు, ప్రతిఘటనలు వెల్లువెత్తాయి. కాని ఇవాళ్టి నిర్బంధం, ప్రతిఘటనల స్థాయిని చూస్తే తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమం కీలక దశకు చేరుకున్నదనే అనిపిస్తున్నది.

తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఆకాంక్షలను అణచివేతద్వారా రద్దు చేయవచ్చునని పాలకులు భ్రమ పడుతున్నారు. కాని ఒక సామాజిక సమస్యను, చరిత్రలో జరిగిన అన్యాయాలపై ప్రశ్నలను అణచివేత ద్వారా రద్దుచేసిన ఉదంతం ప్రపంప చరిత్రలో ఒక్కటి కూడ లేదు. అణచివేత తాత్కాలికంగా అనుకున్న పనిని సాధించినచోటకూడ, అణచివేయబడిన భావాలు ఆతర్వాత మరింత శక్తితో పెల్లుబికాయి. అణచివేత ప్రతిఘటనను విస్తరిస్తుంది అనే మాట ఆలంకారికమైన, శుష్కమైన మాట కాదు. నిన్నటికి నిన్న ఒక్క నాయకుడి ఆమరణ నిరాహారదీక్షను భగ్నం చేస్తే అది లక్షలాదిమందిలో దీక్షను బలోపేతం చేసింది. ఒక్క చంద్రుడిని మూసివేయదలచిన మేఘం తానే ముక్కలయి, వందలాది మడుగులయి, ప్రతి మడుగులోనూ ప్రతిబింబించిన వేలాది చంద్రబింబాలకు దారి తీసిందనే కవిత గుర్తుకొస్తున్నది.

ఉద్యమ క్రమంలోని ఈ గుణాత్మక మార్పు తెలంగాణ అసలు సమస్యల మీద అర్థవంతమైన చర్చకు, పరిష్కారానికి దారితీయవలసి ఉంది. తెలంగాణ ఆకాంక్షలు గత అరవై సంవత్సరాలుగా ఉన్నప్పటికీ, గత నలభై సంవత్సరాలుగా పోరాట వ్యక్తీకరణలు ఉన్నప్పటికీ, పదమూడు సంవత్సరాలుగా ఆరకుండా రగులుతున్నప్పటికీ అసలు సమస్య ఏమిటో అర్థం కానివాళ్లు, కానట్టు నటించేవాళ్లు, అర్థం చేసుకోదలచని వాళ్లు, మసిపూసి మారేడుకాయ చేసేవాళ్ళు ఎంతోమంది ఉన్నారు.

ప్రత్యేక రాష్ట్రమే ఏకైక పరిష్కారమని ఆలోచించే దిశగా తెలంగాణ ప్రజల ఆకాంక్షలు వ్యక్తం కావడానికి మూలకారణాలు మూడు: తెలంగాణ వనరుల దోపిడీ మొదటిది. సమైక్య రాష్ట్రంలో విలీనమవుతున్నప్పుడు, ఆతర్వాత యాభై సంవత్సరాలపాటు తెలంగాణకు కోస్తాంధ్ర పాలకులు, రాష్ట్రాన్ని పాలించిన నాయకులు, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇచ్చిన ప్రతి ఒక్క వాగ్దానాన్నీ ఉల్లంఘించడం రెండవది. తెలంగాణ అస్తిత్వంలో, ప్రజాచైతన్యంలో తరతరాలుగా సాగుతున్న స్వయం నిర్ణయాధికార వాంఛ మూడవది. ఈ మూడు సమస్యలకూ పరిష్కారాలు సామాజిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక స్థాయిలో ఉంటాయి. చరిత్రలో జరిగిన అన్యాయాలకు సవరణలు మళ్లీ చరిత్ర క్రమంలోనే, దీర్ఘకాలికంగానే చేయవలసి ఉంటుంది. కాని ఒక సమస్యను సవ్యంగా, దానికి అవసరమయినంత సమయంలోనే పరిష్కరించకపోతే అది తప్పనిసరిగా హింసా మార్గాలను, ఇతర మార్గాలను ఎంచుకుంటుంది. ఇవాళ తెలంగాణ ఉద్యమకారుల భాష గురించి, సంస్కారం గురించి, హింస గురించి, దుందుడుకుతనం గురించి, కిరోసిన్, పెట్రోల్ పట్టుకుని భావోద్వేగాలను రెచ్చగొట్టడం గురించి కొందరు హితవచనాలు పలుకుతున్నారు. వాళ్లందరూ గుర్తించవలసినదేమంటే ఆ పరిణామాలన్నీ యాభై సంవత్సరాల చర్యల పర్యవసానాలు మాత్రమే. ఈ ప్రతిచర్యలను ప్రశ్నించేవాళ్లు మొదట ఆ చర్యలను ప్రశ్నించవలసి ఉంటుంది.

తెలంగాణ వనరుల దోపిడీ ఎలా జరిగిందో గణాంకాల ద్వారా వివరించిన అధ్యయనాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. అది భూమి కావచ్చు, జలవనరులు కావచ్చు, ఖనిజవనరులు కావచ్చు, విద్యావకాశాలు కావచ్చు, ఉద్యోగావకాశాలు కావచ్చు, ప్రజాధనం కెటాయింపులు కావచ్చు – ఏ ఒక్క రంగంలోనూ తెలంగాణ వాటా తెలంగాణకు దక్కలేదు. తెలంగాణ నుంచి తీసుకున్న దానిలో సగమో పావో కూడ తెలంగాణకు తిరిగి ఇవ్వలేదు. ఆ వనరుల దోపిడీని సవ్యంగా సాగించాలంటే దోపిడీకి గురవుతున్న వాళ్ల అస్తిత్వాన్ని చిన్నబుచ్చడం, వారి భాషా సంస్కృతులను, చరిత్రను అవమానించడం బ్రిటిష్ వలసవాదులు అవలంబించిన పాత వ్యూహమే. అదేవిధంగా రెండువందల ఏళ్లుగా స్వతంత్ర రాజ్యంగా ఉంటూ తెలంగాణ అభివృద్ధి చేసుకున్న ప్రత్యేక అస్తిత్వాన్ని కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ పాలకులు అవమానిస్తూ వచ్చారు. ఆ ప్రత్యేక అస్తిత్వంలో నిర్మాణమైన సంపదనంతా ఉమ్మడి రాష్ట్రం పేరిట ‘రెండున్నర జిల్లాల రెండున్నర కులాల’ నాయకులు హక్కుభుక్తం చేసుకున్నారు. కాళోజీ ఆ మాట అన్న 1969కీ, ఇవాళ్టికీ తేడా ఏమంటే ఇప్పుడు రాయలసీమ నుంచి మరొక రెండు జిల్లాల మరొక కులం కూడ ఆ దోపిడీలో భాగం పంచుకుంటున్నది.

ఇటువంటి వనరులదోపిడీ, అవమానం, వివక్ష, అన్యాయం అమలవుతున్నాయనీ, అవుతాయనీ గుర్తించినందువల్లనే, షరతుల మీద మాత్రమే సమైక్యరాష్ట్రం ఏర్పడాలనే ఆలోచన కలిగింది. అలా ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటే పెద్దమనుషుల ఒప్పందం పేరిట షరతులతో కూడిన ఐక్యత. ఆ షరతులలో ఏ ఒక్కదాన్నీ పాలకులు పాటించలేదు. ఆ తర్వాత 1969 అఖిలపక్ష ఒప్పందం, 1969 ఎనిమిదిసూత్రాల పథకం, 1971 ఎన్నికల విజయం, 1972 సుప్రీంకోర్టు తీర్పు, 1973 ఆరుసూత్రాల పథకం, 1975 రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు, 1975 రాజ్యాంగ సవరణ, 1986 జి వో నం. 610, 1998 బిజెపి కాకినాడ తీర్మానం, 2004 కాంగ్రెస్ ఎన్నికల ప్రణాళిక, 2004 కామన్ మినిమమ్ ప్రోగ్రామ్, 2004 రాష్ట్రపతి ప్రసంగం, 2004 ప్రణబ్ ముఖర్జీ కమిటీ, 2005 గిర్ గ్లాని నివేదిక, 2008 రోశయ్య కమిటీ, 2009 తెలుగుదేశం ఎన్నికల ప్రణాళిక – ఇలా తెలంగాణ ప్రజలపట్ల ఎన్ని ద్రోహాలు జరిగాయో, ఎన్ని వాగ్దానాలు ఉల్లంఘనకు గురయ్యాయో లెక్కలేదు. ఈ రకంగా ఇన్ని వాగ్దానాల ఉల్లంఘన జరిగిన తర్వాత కూడ ఆగ్రహం రాకపోతే ఆశ్చర్య పోవాలి గాని ఆగ్రహం వచ్చినందుకు కాదు. ఇవాళ్టికీ ఆ ఆగ్రహం సంయమనం పాటిస్తూనే ఉంది.

ఇక ఆధిపత్యానికీ, దౌర్జన్యానికీ, దోపిడీ పీడనలకూ తలఒగ్గి ఉండకపోవడం, ఆత్మగౌరవంకోసం ప్రాణాలయినా బలిపెట్టడం, భిన్నంగా ఆలోచించడం తెలంగాణ వ్యక్తిత్వంలో కనీసం వెయ్యి సంవత్సరాలుగా కనబడుతున్నాయని సాంఘికచరిత్రకారులు సోదాహరణంగా వివరిస్తున్నారు. సమ్మక్క, సారలమ్మ, ప్రతాపరుద్రుడు, పాల్కురికి సోమన, బమ్మెర పోతన, సర్వాయి పాపడు, రాంజీ గోండు, కొమురం భీం, బందగీ, నాలుగువేలమంది తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాట యోధులు, షోయబుల్లా ఖాన్, గత నలభై సంవత్సరాలుగా విప్లవోద్యమంలో ప్రాణత్యాగం చేసిన వేలాది యోధులు, 1969 దమనకాండలో పోలీసుకాల్పులకు బలి అయిన 370 మంది విద్యార్థి యువజనులు కొనసాగిస్తూ వచ్చిన సంప్రదాయం అది. ఇవాళ సాగుతున్న నిర్బంధకాండకు వ్యతిరేకంగా తెలంగాణ వ్యాప్తంగా నిరసన తెలుపుతున్న వారందరూ కొనసాగిస్తున్నది ఆ వారసత్వాన్నే.

ఈ ఆకాంక్షలు ఇంత ప్రబలంగా ఉంటే ఎన్నికలలో ఎందుకు వ్యక్తం కావడం లేదనే కుంటిప్రశ్నతో అడ్డుకోవడానికి మరో ప్రయత్నం జరుగుతోంది. ఎన్నికలలో వ్యక్తమయ్యే ప్రజాభిప్రాయాన్ని గౌరవించేట్టయితే, 1971 తెలంగాణ ప్రజాసమితి విజయానికి ఎందుకు తూట్లు పొడిచారు అని ఎదురుప్రశ్న వేయవచ్చు. అసలు మన ఎన్నికల రాజకీయాలలో ప్రజాభిప్రాయం వ్యక్తం కావడానికి ఉన్న అవకాశాలు ఎన్నో, ఎన్నికలలో వ్యక్తమవుతున్నది నిజంగా సంపూర్ణంగా ప్రజాభిప్రాయం అవునో కాదో ఎవరికి వారు విశ్లేషించుకోవచ్చు.

ఇక ‘ఆంధ్ర వలసవాదులు’ అనడం ద్వారా తెలంగాణ ఉద్యమం కోస్తాంధ్రలోని సాధారణ ప్రజలను వ్యతిరేకం చేసుకుంటున్నదని మరొక విమర్శ. పొట్టకొట్టినవాళ్ల మీదనే తప్ప, పొట్టకూటికోసం వచ్చిన వాళ్లమీద తమ పోరాటం కాదని తెలంగాణ ఉద్యమకారులు అనేక సార్లు స్పష్టం చేశారు. ‘ఆంధ్ర వలస వాదులు’ అనే మాట వలసవాదం లేని ఆంధ్ర ప్రజలకు వర్తించేదేమీ కాదు. వలసవాదంతో నూటికి తొంబై మందికి సంబంధం లేనప్పటికీ బ్రిటిష్ వలసవాదులు అన్నట్టుగానే, అసలు తెల్లవాడే శత్రువు అన్నట్టుగానే, మతోన్మాదాన్ని, కులదురహంకారాన్నీ కొందరే ప్రదర్శించినప్పటికీ ఆయా మతాల, కులాలపేర్లు ప్రస్తావించినట్టుగానే, ఇది ప్రతివాదనల పరిభాషేతప్ప, సాధారణ ఆంధ్రప్రజల పట్ల, న్యాయమైన తెలంగాణ ఆకాంక్షలను సమర్థించే ఆంధ్రప్రజల పట్ల వ్యతిరేకత కాదు. ఇది నిజానికి తెలంగాణ ప్రజలకూ పాలకులకూ మధ్య, 53 సంవత్సరాలుగా సాగుతున్న పాలకవిధానాలతో ఘర్షణే గాని తెలంగాణ ప్రజలకూ ఆంధ్ర, రాయలసీమ ప్రజలకూ మధ్య ఘర్షణ కాదు. నిజానికి తెలంగాణకు ద్రోహం చేసిన పాలకులు ఉత్తరాంధ్రకూ, పల్నాడుకూ, రాయలసీమలో అనేక ప్రాంతాలకూ కూడ ద్రోహం చేస్తున్నారు.

ఇది కేవలం ఒక రాజకీయ నాయకుడి సమస్య కాదు, ఒక రాజకీయ పార్టీ సమస్య కాదు. నాలుగుకోట్ల తెలంగాణ ప్రజల సమస్య. దానికి రాజకీయ పరిష్కారాన్ని తక్షణం చూపవలసి ఉంది. తెలంగాణ ప్రజల న్యాయమైన ఆకాంక్షలను మొత్తం తెలుగుజాతి మాత్రమే కాదు, అణచివేతకూ దోపిడీకీ పీడనకూ గురవుతున్న ప్రజలందరూ సమర్థించవలసి ఉంది. ఇది కోస్తాంధ్ర, ఉత్తరాంధ్ర, రాయలసీమలలో కూడ అత్యధిక ప్రజానీకం సమర్థించవలసిన, సంఘీభావం ప్రకటించవలసిన, పాల్గొనవలసిన సమస్య. ఇది ప్రాంతీయ విద్వేషాల సమస్య కాదు, అన్ని ప్రాంతాల ప్రజలు సంఘీభావం ప్రకటించవలసిన న్యాయమైన ఆకాంక్షల సమస్య.

(Courtesy: Kadalitaraga)

తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటు ప్రయత్నాలు మొదలు పెట్టనున్నామని బుధవారం రాత్రి కేంద్ర హోం మంత్రి పళనియప్పన్ చిదంబరం ప్రకటించిన తర్వాత రాష్ట్రంలో జరుగుతున్న పరిణామాలు కొంత ఊహించినట్టుగానూ, కొంత ఆశ్చర్యకరంగానూ -మొత్తం మీద విషాదకరంగా ఉన్నాయి. శ్రీకాకుళం నుంచి చిత్తూరు దాకా విద్యార్థులు, ప్రజలు ‘సమైక్య ఆంధ్ర’ కొరకు ఆందోళన చేస్తున్నట్టు వార్తలు వస్తున్నాయి. కొన్ని చోట్ల ఉత్తరాంధ్ర, గ్రేటర్ రాయలసీమ రాష్ట్రాల కోసం కూడ డిమాండ్లు వినబడుతున్నాయి. ప్రజల దృష్టిని అసలు సమస్యనుంచి పక్కదారి పట్టించగల పాలకుల కుటిలనీతి మరొకసారి వ్యక్తమవుతోంది. తెలంగాణ ప్రజలకూ ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా విధానాలకూ మధ్య మొదలయిన యుద్ధాన్ని తెలంగాణ-కోస్తాంధ్ర-రాయలసీమ ప్రజల మధ్య అంతర్యుద్ధంగా మార్చి తప్పించుకోవడానికి పాలకులు చేస్తున్న పన్నాగాలు వీథుల్లో కనబడుతున్నాయి. తెలంగాణ ప్రజలు తమను దోపిడీ చేసిన పాలకులపై, పాలకవిధానాలపై ప్రారంభించిన ఉద్యమం ఒక కీలకదశకు చేరినట్టు కనిపించగానే ఈ దురదృష్టకరమైన నాటకం మొదలయింది. తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఆకాంక్షలకు వ్యతిరేకంగా కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ ప్రజలను రెచ్చగొట్టడం ద్వారా పాలకవర్గాలు, సమైక్యాంధ్రప్రదేశ్ ద్వారా లాభపడే రాజకీయార్థిక శక్తులు అసలు విషయాన్ని మసిపూసి మారేడుకాయ చేస్తున్నాయి. ఎంతమాత్రం శత్రుత్వం ఉండనవసరంలేని ప్రజల మధ్య విద్వేషాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి. తెలుగుజాతి ఐక్యత పేరిట అనైక్యత మంటలను ఎగసన దోస్తున్నాయి.

ఈ పూర్వరంగాన్ని గుర్తించి కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ ఆందోళనకారులు తమ అవాంఛనీయమైన ఉద్రేకాలను తొలగించుకోవలసి ఉంది, పునరాలోచించుకోవలసి ఉంది. ముఖ్యంగా స్వచ్చమైన, అమాయకమైన ఆగ్రహావేశాలు వ్యక్తం చేస్తున్న విద్యార్థులు అసలు తాము ఏమి కోరుతున్నారో ఆలోచించుకోవలసి ఉంది. సమైక్య రాష్ట్రంలో తమ న్యాయమైన వాటా తమకు దక్కలేదని, న్యాయం చేస్తామని ఇచ్చిన హామీలు, వాగ్దానాలు బుట్టదాఖలు అయ్యాయని, అందువల్ల విభజన తప్ప గత్యంతరం లేకపోయిందని నలభై సంవత్సరాలుగా తెలంగాణ ప్రజలు, విద్యార్థులు ఆందోళన చేస్తున్నారు. తెలంగాణ వనరుల దోపిడీ ఎలా జరిగిందో గణాంకాల ద్వారా వివరించిన అధ్యయనాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. అది భూమి కావచ్చు, జలవనరులు కావచ్చు, ఖనిజవనరులు కావచ్చు, విద్యావకాశాలు కావచ్చు, ఉద్యోగావకాశాలు కావచ్చు, ప్రజాధనం కెటాయింపులు కావచ్చు – ఏ ఒక్క రంగంలోనూ తెలంగాణ వాటా తెలంగాణకు దక్కలేదు. తెలంగాణ నుంచి తీసుకున్న దానిలో సగమో పావో కూడ తెలంగాణకు తిరిగి ఇవ్వలేదు. తమ వాటా గురించి అడగడం ఎక్కడైనా ఎప్పుడైనా న్యాయమైన ఆకాంక్ష గనుక ఆ ఆందోళనకు ఒక పునాది ఉంది.

మరి ఇవాళ కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమలలో జరుగుతున్న ఆందోళనకు పునాది ఏమిటి? ఆ పునాది ‘ఒకే జాతి’ భావన అనుకుంటే, ఆ ఐక్యతను భగ్నం చేసిన ప్రధాన బాధ్యత కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ పాలకులదే తప్ప తెలంగాణ ప్రజలది కాదు. సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్ యథాతథంగా ఉండలేని స్థితి ఎందువల్ల ఏర్పడిందో ఇవాళ్టి ఆందోళనకారులు తెలుసుకోవాలి. షరతుల మీద ఏర్పడిన సమైక్య రాష్ట్రంలో ఆ షరతులలో ఏ ఒక్కటీ అమలు కాక అనివార్యమైన పరిస్థితిలోనే రాష్ట్ర విభజన డిమాండ్ పుట్టుకొచ్చింది. కనుక ఇవాళ మళ్లీ సమైక్య రాష్ట్రం అనేమాటకు అర్థం లేదు.

లేదా, ‘వివక్ష, దోపిడీ, అన్యాయం, వాగ్దానాల ఉల్లంఘన జరగలేదు, కనుక ఐక్యంగా ఉందాం’ అనే అబద్ధపు పునాది మీదనైనా ఇవాళ్టి ఆందోళనను నిర్మించాలి. లేక ‘ఆ వివక్ష, దోపిడీ, అన్యాయం, ఉల్లంఘన మా పాలకులు ఇంకా సాగిస్తారు, అందుకోసం కలిసి ఉండండి’ అనే అనైతిక పునాది మీదనైనా ఆందోళన నిర్మించాలి. నిజానికి ఇవాళ ఆందోళన సాగిస్తున్న వారిలో చాలమందికి ఆ వివక్షలో, దోపిడీలో, అన్యాయంలో, ఉల్లంఘనలలో పాత్రే లేదు, వాటితో వారు లాభపడిందీ లేదు. లాభపడిందల్లా కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ పాలకులు, వారి అంటకాగిన పిడికెడు మంది తెలంగాణ పాలకులు. ఆ పాలకుల చేతిలో మూడున్నర కోట్ల తెలంగాణ ప్రజలు ఎంత నష్టపోయారో, నాలుగున్నర కోట్ల కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ ప్రజలూ అంతగానే నష్టపోయారు.

యాభైమూడేళ్ళ ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా విధానాల వల్ల నిజంగా లాభపడినది కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమల లోని సంపన్నులు, వారి మోచేతి నీళ్లు తాగిన తెలంగాణ సంపన్నులు, పాలకుల ఆశ్రితులు. కొనసాగిన రాజకీయార్థిక విధానాల వల్ల హైదరాబాద్ మినహా తెలంగాణ, రాయలసీమలో అత్యధిక భాగం, విశాఖపట్నం మినహా ఉత్తరాంధ్ర, మొత్తంగా పల్నాడు ఏ అభివృద్ధికీ నోచుకోలేదు. ప్రజల కనీస అవసరాలు తీరలేదు. ఈ ప్రాంతాల వనరులన్నీ స్థానికుల అనుభవంలోకి రాకుండా పోయాయి. బహిరాగతులకు దక్కాయి. ఆ బహిరాగతులు ఒక ప్రాంతంలో కృష్ణా, గుంటూరు, గోదావరి జిల్లాల సంపన్నులు కావచ్చు. మరొక ప్రాంతంలో నెల్లూరువారో, కడపవారో కావచ్చు. లేదా దేశదేశాల సంపన్నులు కావచ్చు. ఈ బహిరాగతుల దోపిడీ పీడనలను ఎదిరించి, తమ స్వయం నిర్ణయాధికారం కోసం, తమ వనరుల మీద తమ అధికారం కోసం తెలంగాణ, ఉత్తరాంధ్ర, రాయలసీమ, పల్నాడు ప్రాంత ప్రజలు చేసే ఏ పోరాటమైనా న్యాయమైనదే. తెలంగాణలో ఆ ఆకాంక్షలు, పోరాటాలు 1954 నుంచీ, 1969 నుంచీ, మళ్లీ 1996 నుంచీ ఉన్నాయి గనుక వాటికి విస్తృతీ, బలమూ ఉన్నాయి. ఉత్తరాంధ్రలోనూ రాయలసీమలోనూ కనీసం ఇరవై సంవత్సరాలుగా ఆ ఆలోచనలు ఉన్నాయి. అలా తమ తమ ప్రాంతాల, ప్రజల అభివృద్ధి కోసం, అంటే తమ నీటిపై, నిధులపై, నియామకాలపై, వనరులపై తమకే అధికారం అని ఎవరయినా కోరవచ్చు. ఆ కోరికలు సమైక్య రాష్ట్రంలో తీరకపోతే రాష్ట్ర విభజన కూడ కోరవచ్చు. గ్రామస్వరాజ్యాన్ని, స్వయంసమృద్ధగ్రామాన్ని ఊహించిన జాతీయోద్యమం సాగినచోట ఇందులో అసహజమేమీ లేదు. అంతేగాని, ఆ న్యాయమైన, ప్రజాస్వామికమైన, సహజన్యాయసూత్రాలకు అనుగుణమైన ప్రజా ఆకాంక్షలను వ్యతిరేకిస్తూ ఆందోళనకు దిగడం అన్యాయం, అనైతికం, అసహజం.

నిజానికి ఇవాళ కోస్తాంధ్రలో, రాయలసీమలో ఆందోళనలను రెచ్చగొడుతున్న రాజకీయపక్షాలకూ, శాసనసభ్యులకూ కూడ సమైక్యరాష్ట్రంమీద ప్రేమ ఏమీలేదు. వారందరూ 2004 లోనో, 2009 లోనో రాష్ట్ర విభజనను ఎన్నికల ప్రణాళికలలో రాసుకుని ప్రజలదగ్గరికి వెళ్లినవాళ్లే. వారి నిజమైన ప్రేమల్లా హైదరాబాద్ లోని తమ ఆస్తుల మీద. అనేక చారిత్రక కారణాల వల్ల 1990ల దాకా, ప్రపంచీకరణ క్రమంవల్ల ఆ తర్వాతా హైదరాబాద్ దేశదేశాల సంపన్నుల అడ్డాగా మారింది. ఇక్కడ లక్షల కోట్ల రూపాయల సంపద పోగుపడింది. తెలంగాణ ఏర్పడితే ఆ రాజకీయార్థిక ప్రయోజనాలు ఏమన్నా దెబ్బతింటాయేమో అనే ధ్యాస తప్ప వారికి హైదరాబాద్ మీద కూడ ప్రేమ లేదు. ఇవాళ సమైక్యాంధ్ర, తెలుగుజాతి అంటున్న సంపన్నులందరికీ ఉత్తరాదిలోనూ, కర్ణాటకలోనూ, తమిళనాడులోనూ, విదేశాలలో కూడ వేలకోట్లరూపాయల ఆస్తులున్నాయి. రాజకీయార్థిక ప్రయోజనాలున్నాయి. ఆ ఆస్తుల సంచయంలో, పరిశ్రమల స్థాపనలో కనబడని జాతిభావన ఇవాళ ఎందుకు కనబడుతున్నదో, ఎందుకు తమను రెచ్చగొడుతున్నారో విద్యార్థులు వారిని అడగవలసి ఉంది. ఆ పిడికెడుమంది రాజకీయార్థిక ప్రయోజనాల కొరకు తాము ఎందుకు ఆందోళన జరపాలో ప్రజలు, విద్యార్థులు పునరాలోచించుకోవలసి ఉంది.

నిజానికి భౌగోళిక సమైక్యత ద్వారా మాత్రమే మానసిక ఐక్యత రాదని యాభై ఏళ్ల భౌగోళిక సమైక్యత రుజువు చేస్తూనే ఉంది. ఆ మానసిక ఐక్యత సాధించకుండా సమైక్యరాష్ట్రం ఏర్పాటు సాధ్యం కాదని 1954లో ఫజల్ అలీ అన్నారు. తెలంగాణ ప్రజల అనుమానాలను తొలగించే విషయంలో వారిని నమ్మించలేకపోతున్నామని ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటుకు ముందే నీలం సంజీవరెడ్డి అన్నారు. ఆ తెలిసిన విషయాలనే ఆ తరవాత యాభై సంవత్సరాలు విస్మరించినందువల్లనే ఇవాళ్టి సమస్య తలెత్తింది.

మొత్తం మీద ఇది తెలంగాణ ప్రజలకూ పాలకులకూ మధ్య, ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా సాగుతున్న పాలకవిధానాలతో ఘర్షణే గాని తెలంగాణ ప్రజలకూ కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ ప్రజలకూ మధ్య ఘర్షణ కాదు. నిజానికి తెలంగాణకు ద్రోహం చేసిన పాలకులు ఉత్తరాంధ్రకూ, పల్నాడుకూ, రాయలసీమలో అనేక ప్రాంతాలకూ కూడ ద్రోహం చేస్తున్నారు. ఆ ద్రోహాన్ని గుర్తించి నాలుగు దశాబ్దాలుగా పోరాడుతున్న తెలంగాణకు రాజకీయ పరిష్కారాన్ని తక్షణం చూపవలసి ఉంది. తెలంగాణ ప్రజల న్యాయమైన ఆకాంక్షలను మొత్తం తెలుగుజాతి మాత్రమే కాదు, అణచివేతకూ దోపిడీకీ పీడనకూ గురవుతున్న ప్రజలందరూ సమర్థించవలసి ఉంది. ఇది కోస్తాంధ్ర, ఉత్తరాంధ్ర, రాయలసీమలలో కూడ అత్యధిక ప్రజానీకం సమర్థించవలసిన, సంఘీభావం ప్రకటించవలసిన, పాల్గొనవలసిన సమస్య. ఇది ప్రాంతీయ విద్వేషాల సమస్య కాదు, అన్ని ప్రాంతాల ప్రజలు సంఘీభావం ప్రకటించవలసిన న్యాయమైన ఆకాంక్షల సమస్య.

(Courtesy: Kadalitaraga)